Παιδικό ψυχικό τραύμα: και όμως κάποια παιδιά καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα

Το μυστικό; Οι Προστατευτικοί Παράγοντες και η θεραπεία… ή αλλιώς πώς μια «ισόβια καταδίκη» μετατρέπεται σε ολοκληρωμένη αναγέννηση και η τρωτότητα σε δύναμη

Για πολλά χρόνια, η κοινή πεποίθηση ήθελε το παιδικό ψυχικό τραύμα μια «ισόβια καταδίκη», μια ανεξίτηλη σφραγίδα που προδιαγράφει το μέλλον του ατόμου. Η σύγχρονη νευροβιολογία και η αναπτυξιακή ψυχολογία, ωστόσο, έρχονται να ανατρέψουν αυτόν τον σκληρό ντετερμινισμό, αποδεικνύοντας ότι η παιδική ψυχή διαθέτει μια σχεδόν θαυμαστή πλαστικότητα. Το τραύμα δεν είναι πεπρωμένο. Ανάμεσα στην οδύνη του παρελθόντος και την ισορροπία του μέλλοντος, μεσολαβεί ένας αόρατος αλλά πανίσχυρος ιστός: οι προστατευτικοί παράγοντες και η θεραπευτική συμμαχία. Μελετώντας το φαινόμενο της ψυχικής ανθεκτικότητας (resilience), ανακαλύπτουμε πώς η στοργική θωράκιση και η επιστημονική παρέμβαση μπορούν να μεταμορφώσουν την τρωτότητα σε δύναμη, προσφέροντας στα παιδιά όχι απλώς την επιβίωση, αλλά την ευκαιρία για μια ολοκληρωμένη αναγέννηση.

Η Σκιά του Παρελθόντος: Κατανοώντας το Παιδικό Τραύμα

Μια ψυχή τραυματισμένη

Η ψυχολογική έρευνα γύρω από το παιδικό τραύμα (ψυχολογικό ή σωματικό) είναι ένας από τους πιο ευαίσθητους και καλά μελετημένους κλάδους της αναπτυξιακής ψυχολογίας και της ψυχοπαθολογίας. Και αυτό γιατί λειτουργεί ως ο «απόλυτος συνδετικός κρίκος» ανάμεσα στις εμπειρίες της πρώιμης ζωής (δηλαδή την πρώτη παιδική και παιδική ηλικία), τη βιολογική ανάπτυξη και την εμφάνιση ψυχικών ή σωματικών ασθενειών στην ενήλικη ζωή.

Ένας «Αναπτυξιακός Καταρράκτης»….:

πώς το πρόβλημα «κυλάει» και διογκώνεται μέσα στο χρόνο

Στην αναπτυξιακή ψυχολογία, το τραύμα δεν αντιμετωπίζεται ως ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως η απαρχή μιας αλυσιδωτής αντίδρασης.

Μια πρώιμη τραυματική εμπειρία (π.χ. στην προσχολική ηλικία) διαταράσσει τα θεμέλια της προσκόλλησης  ( δηλαδή της μορφής σύνδεσης άρα και σχέσης του παιδιού, κατά κύριο λόγο με την μάνα, την τροφό, και στην συνέχεια με όλους τους «σημαντικούς άλλους» της ζωής του) και της συναισθηματικής ρύθμισης. Αυτό οδηγεί σε δυσκολίες στο σχολείο και στις κοινωνικές σχέσεις κατά την παιδική ηλικία, οι οποίες με τη σειρά τους μετατρέπονται σε κατάθλιψη, παραβατικότητα ή αγχώδεις διαταραχές στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή. Το τραύμα επιτρέπει στους επιστήμονες να χαρτογραφήσουν πώς ένα πρόβλημα «κυλάει» και διογκώνεται μέσα στο χρόνο. (Katie A McLaughlin, Hilary K Lambert, Child Trauma Exposure and Psychopathology: Mechanisms of Risk and Resilience, April 2017)

Αυτές οι εμπειρίες κλονίζουν το αίσθημα ασφάλειας του παιδιού και μπορεί να έχουν μακροχρόνιες αρνητικές επιπτώσεις στη συναισθηματική, ψυχική, κοινωνική, ακόμη και στη σωματική του ανάπτυξη.

Το παιδικό τραύμα είναι κάτι περισσότερο από ένα «θλιβερό γεγονός»

Ο ψυχικός τραυματισμός, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα του παιδιού:

• Διαρκής κατάσταση συναγερμού: Το παιδί νιώθει μόνιμα ότι απειλείται, κάτι που οδηγεί σε υπερδιέγερση, άγχος ή φόβο.
• Δυσκολία στη ρύθμιση συναισθημάτων: Μπορεί να εμφανίσει ξεσπάσματα θυμού, κατάθλιψη, απομόνωση ή συναισθηματικό μούδιασμα.
• Προβλήματα προσκόλλησης: Δυσκολία στο να εμπιστευτεί τους άλλους και να δημιουργήσει υγιείς σχέσεις.

Το τραύμα στην παιδική ηλικία μπορεί να προκληθεί από διάφορες καταστάσεις και συνθήκες, που το παιδί ζει στην καθημερινότητά του, μέσα στην οικογένεια ή στο ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον, όπως η Κακοποίηση. Η κακοποίηση έχει διάφορες μορφές. Υπάρχει η Σωματική (όπως χτυπήματα, τσιμπήματα, δαγκώματα), η συναισθηματική/ψυχολογική (όπως εκφοβισμοί, εκβιασμοί), η λεκτική (όπως ειρωνείες, χαρακτηρισμοί, βρισιές) που στην ουσία συνδέεται με την  συναισθηματική/ψυχολογική κακοποίηση, και η σεξουαλική κακοποίηση. Η Παραμέληση, που αφορά την  σωματική παραμέληση (έλλειψη τροφής, στέγης, ιατρικής φροντίδας) ή και την συναισθηματική παραμέληση (έλλειψη αγάπης, υποστήριξης και προσοχής), και όσο και αν δεν είναι γνωστό, είναι και αυτές μορφές κακοποίησης. Επιπλέον, οι Οικογενειακές δυσλειτουργίες, όπως η  Ενδοοικογενειακή βία, το διαζύγιο ή ο χωρισμός γονέων, αλλά επίσης και η ψυχική ασθένεια ή εθισμός (π.χ. σε αλκοόλ ή ουσίες) κάποιου μέλους της οικογένειας, ή και  φυλάκιση γονέα, κάτι που δεν είναι μόνο τραύμα, αλλά αποτελεί και στιγματισμό, μια κατάσταση με τις δικές της συμπληρωματικές και επιβαρυντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του παιδιού. Επίσης διάφορα περιβαλλοντικά ή ξαφνικά γεγονότα, όπως η απώλεια αγαπημένου προσώπου, κάποιο σοβαρό ατύχημα, ή επώδυνες ιατρικές διαδικασίες, αλλά και φυσικές καταστροφές, πόλεμος ή σχολικός εκφοβισμός (bullying), κάτι που τα τελευταία χρόνια έχει πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις….

Η έκθεση σε τραύμα κατά την παιδική ηλικία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για πολλές μορφές ψυχοπαθολογίας, συμπεριλαμβανομένης της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD), του άγχους, της κατάθλιψης, των διασπαστικών συμπεριφορών και της κατάχρησης ουσιών Ο κίνδυνος ψυχοπαθολογίας μετά από τραύμα είναι πιο έντονος σε παιδιά που εκτίθενται σε διαπροσωπική βία  (National Library of Medicine).

Η δύναμη και η δυναμική κάποιων παραγόντων – μια μετατόπιση από το «τι πήγε λάθος» στο «τι μπορεί να ενισχυθεί».

Μέσα σε όλη αυτή την δύσκολη και κακοποιητική για το παιδί συνθήκη, υπάρχει «κάτι»…. Ένα φως, μια δύναμη…

Έχετε σκεφτεί πώς κάποια παιδιά καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα; Ή γιατί κάποια παιδιά ξεπερνούν καλύτερα από άλλα, μια τραυματική εμπειρία;

Η αλήθεια είναι πως οι μικροί αυτοί άνθρωποι, είναι προικισμένοι από την «φύση», με μια ιδιαίτερη δύναμη, και αυτό το βλέπει κανείς όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις υγείας… όπου είναι αξιοθαύμαστο το θάρρος, η δύναμη και η στωικότητά τους…

Υπάρχουν λοιπόν,  κάποιοι παράγοντες, Προστατευτικοί, που εξηγούν το πώς ορισμένα παιδιά καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα.

Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ψυχολογίας:

«Γιατί δύο παιδιά που βιώνουν το ίδιο τραυματικό γεγονός έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη;».

Η Έννοια της Ψυχικής Ανθεκτικότητας (Resilience): ένας σωτήριος μηχανισμός

Ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης έρευνας δεν εστιάζει μόνο στις ζημιές, αλλά και στο πώς ορισμένα παιδιά καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα.

Το παιδικό τραύμα αποτελεί τη βάση για να απαντηθεί ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ψυχολογίας: «Γιατί δύο παιδιά που βιώνουν το ίδιο τραυματικό γεγονός έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη;».

Η μελέτη του τραύματος οδήγησε στην ανακάλυψη των προστατευτικών παραγόντων (όπως η ύπαρξη έστω και ενός υποστηρικτικού ενήλικα στη ζωή του παιδιού), των γενετικών πολυμορφισμών και των μηχανισμών προσαρμογής (Robert S Pynoos , et al, A developmental psychopathology model of childhood traumatic stress and intersection with anxiety disorders, 1999)

Η μελέτη της ψυχικής ανθεκτικότητας (resilience) σε παιδιά που έχουν βιώσει τραύμα αποτελεί έναν από τους πιο ελπιδοφόρους και πρακτικά εφαρμόσιμους τομείς της σύγχρονης κλινικής και αναπτυξιακής ψυχολογίας.

Πρόκειται για μηχανισμούς που επιτρέπουν να  μετατοπίσουμε  την ματιά μας, από το «τι πήγε λάθος» στο «τι μπορεί να ενισχυθεί».

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι ένα στατικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας (κάτι με το οποίο ένα παιδί γεννιέται ή όχι), αλλά μια δυναμική διαδικασία αλληλεπίδρασης ανάμεσα στο παιδί και το περιβάλλον του.

Ποιοι είναι αυτοί οι προστατευτικοί παραγόντες, που ενισχύουν την Ψυχική Ανθεκτικότητα (σύμφωνα με το συστημικό μοντέλο):

Καταρχήν, «Το ίδιο το παιδί». Τα εσωτερικά χαρακτηριστικά του παιδιού που λειτουργούν ως «ασπίδα» απέναντι στο στρες. Και τι εννοώ;

• η  Ιδιοσυγκρασία του παιδιού και η προσωπική του ικανότητα να επανέρχεται, να αυτορυθμίζεται μετά από μια στρεσογόνα κατάσταση. Μιλάμε δηλαδή, για  παιδιά με πιο εύκολη ιδιοσυγκρασία από τη γέννησή τους, που τείνουν να προσαρμόζονται πιο εύκολα. Επίσης, η ικανότητα του νευρικού συστήματος να επανέρχεται σε κατάσταση ηρεμίας μετά από διέγερση (self-regulation) είναι καθοριστική.
• Άλλο καθοριστικό στοιχείο αποτελεί το επίπεδο νοημοσύνης. Η υψηλότερη ή μέση νοημοσύνη βοηθά το παιδί να επεξεργαστεί το γεγονός, να βρει εναλλακτικές λύσεις σε προβλήματα και να αναπτύξει μεταγνωστικές δεξιότητες (να καταλάβει τα ίδια του τα συναισθήματα).
• Η αντίληψη του παιδιού για το έλεγχο των καταστάσεων. Η πεποίθηση δηλαδή του παιδιού ότι, παρά το τραύμα, έχει τον έλεγχο των δικών του πράξεων και των επιλογών του για το μέλλον, εμποδίζοντας την ανάπτυξη της «επίκτητης αβοηθησίας», της αίσθησης δηλαδή ότι είναι μόνο και αβοήθητο.
• Η ικανότητα Νοηματοδότησης, είναι εξίσου σημαντική. Λέγοντας νοηματοδότηση, εννοώ το Τί νόημα δηλαδή, δίνει το παιδί σε όλα αυτά. Πρόκειται για την  δεξιότητα του παιδιού ( με τη βοήθεια θεραπευτή) να εντάξει το τραυματικό γεγονός στην προσωπική του ιστορία με τρόπο που δεν καθορίζει όλη του την ταυτότητα («Ναι, μου συνέβη κάτι κακό, αλλά δεν είμαι εγώ το κακό»).

Το άμεσο περιβάλλον

Ο πιο κρίσιμος παράγοντας για την παιδική ηλικία βρίσκεται στις σχέσεις. Βέβαια, στην περίπτωση του τραύματος, όλο αυτό το κομμάτι των σχέσεων είναι συνάρτηση του πού, πώς και με  ποιους έχει προκληθεί το τραύμα. Οπότε οι ακόλουθες μορφές σχέσεων δεν ισχύουν ακριβώς σε όλες τις περιπτώσεις

• Η παρουσία ενός Σταθερού, Διαθέσιμου Ενήλικα: Ο «εξωτερικός ρυθμιστής»

Οι έρευνες (π.χ. του Harvard Center on the Developing Child) συγκλίνουν στο ότι ο #1 προστατευτικός παράγοντας είναι ένας τουλάχιστον σταθερός και υποστηρικτικός δεσμός με έναν ενήλικα (γονέα, παππού, δάσκαλο, φροντιστή). Αυτός ο ενήλικας λειτουργεί ως «εξωτερικός ρυθμιστής» του παιδικού νευρικού συστήματος.

• Ο Ασφαλής Δεσμός (Secure Attachment): Η «βάση ασφαλείας»

Αν το παιδί είχε αναπτύξει έναν ασφαλή δεσμό, δηλαδή μια σχέση μέσα στην οποία νοιώθει σιγουριά, ασφάλεια, εμπιστοσύνη, με τους σημαντικούς ανθρώπους για αυτό, πριν το τραύμα (ή αν τον αναπτύξει μετά), έχει μια εσωτερική βάση ασφάλειας που του επιτρέπει να εξερευνήσει και να θεραπεύσει την πληγή του.

• Θετικό Οικογενειακό Κλίμα (αν είναι εφικτό):

Η ανοιχτή συναισθηματική επικοινωνία, η έλλειψη συγκρούσεων μεταξύ των φροντιστών και η διατήρηση καθημερινών ρουτινών, προσφέρουν στο παιδί μια αίσθηση προβλεψιμότητας και ασφάλειας.

3. Εξωσυστημικοί & Κοινοτικοί Παράγοντες (Το ευρύτερο πλαίσιο)

• Το Σχολικό Περιβάλλον: Μια άλλη «αγκαλιά»

 Ένα σχολείο με σαφή όρια, υποστηρικτικούς εκπαιδευτικούς και συμπεριληπτική κουλτούρα, μπορεί να λειτουργήσει ως «καταφύγιο». Οι δάσκαλοι που είναι ενήμεροι και καθοδηγούμενοι από ψυχολόγο, και εφαρμόζουν πρακτικές για το τραύμα (trauma-informed care) κάνουν τη διαφορά.

• Κοινωνική Υποστήριξη από Συνομηλίκους: «εμείς» - Όταν δεν υπάρχει το «στίγμα»

Η αποδοχή από φίλους και η συμμετοχή σε υγιείς κοινωνικές ομάδες (π.χ. αθλητισμός, τέχνες) ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και μειώνουν το στίγμα της απομόνωσης.

• Πρόσβαση σε Ποιοτικές Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας:  Όταν το μετατραυματικό στρες μετατρέπεται σε μετατραυματική ανάπτυξη

Η έγκαιρη και εξειδικευμένη θεραπευτική παρέμβαση επιταχύνει τη διαδικασία της ανθεκτικότητας, μετατρέποντας το τραύμα σε ευκαιρία για μετατραυματική ανάπτυξη (post-traumatic growth).

Η Θεραπευτική Παρέμβαση ως Καταλύτης Ίασης

Μέθοδοι Ψυχολογικής Θεραπείας (Βασισμένες σε Ενδείξεις)

Ο ρόλος της εξειδικευμένης ψυχοθεραπείας είναι σημαντικός και απαραίτητος, καθώς η  επιστήμη παρέχει τα εργαλεία για να επεξεργαστεί το παιδί το βίωμα και να επανασυνδεθεί με το συναίσθημά του με ασφάλεια. (π.χ. μέσω τραυματοθεραπείας, ή παιγνιοθεραπείας)

Η έρευνα αξιολογεί ποιες μέθοδοι είναι πιο αποτελεσματικές για την αποκατάσταση του παιδιού:

• CBT Εστιασμένη στο Τραύμα (TF-CBT): Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία προσαρμοσμένη για παιδιά, που τα βοηθά να επεξεργαστούν τις τραυματικές αναμνήσεις.
• Παιγνιοθεραπεία (Play Therapy): Επειδή τα παιδιά συχνά δεν έχουν το λεξιλόγιο να εκφράσουν το τραύμα τους, το παιχνίδι χρησιμοποιείται ως μέσο έκφρασης και θεραπείας.
• Θεραπεία EMDR: Απευαισθητοποίηση και επανεπεξεργασία μέσω οφθαλμικών κινήσεων, η οποία εφαρμόζεται με επιτυχία και σε παιδιά.

Μια τραυματισμένη ψυχή, ένα βαθύ και συχνά αόρατο αποτύπωμα στην ζωή του παιδιού που έγινε ενήλικας

 Οι Επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή

«…Παιδί είναι! Δεν καταλαβαίνει!...»

«…Παιδί είναι! Δεν θα θυμάται! Ξεχνάει…»

Μερικοί άνθρωποι υποθέτουν ότι ξεχνάμε ή ξεπερνάμε το τραύμα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι αν κάποιος βιώσει τραύμα ως παιδί, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σωματικές και ψυχικές δυσκολίες που επηρεάζουν ολόκληρη τη ζωή του.

Αν το παιδικό τραύμα δεν αντιμετωπιστεί, «εγγράφεται» στο νευρικό σύστημα και επηρεάζει τη ζωή του ενήλικα σε πολλά επίπεδα, καθώς αφήνει ένα βαθύ και συχνά αόρατο αποτύπωμα στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας οριζόντια την ψυχολογία, τις σχέσεις, αλλά και τη σωματική υγεία του ατόμου.

• Στην Ψυχική Υγεία και την Αυτοεικόνα:
  • Υπάρχει Αυξημένος κίνδυνος για κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές και Μετατραυματικό Στρες (PTSD).
  • Στην Χαμηλή αυτοεκτίμηση και στο μόνιμο αίσθημα ανεπάρκειας ή ανασφάλειας.
• Στις Διαπροσωπικές Σχέσεις:
  • Με τον Φόβο εγκατάλειψης ή απόρριψης: Δυσκολία να εμπιστευτεί άλλους ανθρώπους.
  • Με Επαναλαμβανόμενα μοτίβα: Οι ενήλικες συχνά επιλέγουν ασυνείδητα τοξικούς ή κακοποιητικούς συντρόφους, αναπαράγοντας το περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν.
  • Με Συνεξάρτηση: Υπερβολική προσκόλληση στους άλλους με σκοπό την επιβεβαίωση, παραμελώντας τις δικές τους ανάγκες.
• Σωματική Υγεία και Συμπεριφορές Υψηλού Κινδύνου:

Έρευνες έχουν δείξει ότι η εμπειρία του τραύματος όχι μόνο επηρεάζει τον τρόπο σκέψης και τη συμπεριφορά μας, αλλά και τη βιολογία μας. Το τραύμα επηρεάζει το σύστημα απόκρισης στο στρες και μπορεί να σχετίζεται με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και κακή καρδιαγγειακή υγεία.( Thomas O'Connor, Kristen Holderle, How Childhood Trauma May Impact Adults, May. 1, 2024)

Η περίφημη Μελέτη για τις Αρνητικές Εμπειρίες της Παιδικής Ηλικίας (ACE Study) απέδειξε με αδιαμφισβήτητα στατιστικά δεδομένα, ότι το παιδικό τραύμα έχει γραμμική συσχέτιση με την υγεία του ενήλικα (University of Rochester). Όσο υψηλότερο είναι το σκορ των τραυματικών εμπειριών ενός παιδιού, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για:

• Ψυχικές διαταραχές (κατάθλιψη, αυτοκτονικότητα, PTSD, ψύχωση)
• Χρόνιες σωματικές παθήσεις (καρδιαγγειακά νοσήματα, αυτοάνοσα, παχυσαρκία)
• Συμπεριφορές  «ρίσκου» (εθισμοί, χρήση ουσιών) (National Institute of Health)

• Μελέτες δείχνουν ότι το χρόνιο στρες της παιδικής ηλικίας μπορεί να οδηγήσει σε σωματική εξασθένηση στην τρίτη ηλικία (π.χ. κινητικά προβλήματα ή προβλήματα μνήμης).
  • Αυξημένες πιθανότητες για καταχρήσεις (αλκοόλ, κάπνισμα, ουσίες) ως μηχανισμό αντιμετώπισης του εσωτερικού πόνου

• Γονεϊκός ρόλος: εκεί που το τραύμα περνάει στην άλλη γεννιά
  • Οι ενήλικες που έχουν υποστεί ψυχικό τραύμα στην παιδική τους ηλικία, το οποίο δεν έχει θεραπευτεί, αντιμετωπίζουν δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων των δικών τους παιδιών, με κίνδυνο να μεταφέρουν άθελά τους το τραύμα στην επόμενη γενιά (διαγενεακό τραύμα)

Μια «Συμφωνία» Ελπίδας και Ευθύνης

Συμπερασματικά

Βλέπουμε πως Η απάντηση στο ερώτημα που θέτει το άρθρο : «Γιατί δύο παιδιά που βιώνουν το ίδιο τραυματικό γεγονός έχουν εντελώς διαφορετική εξέλιξη;» δεν είναι απλώς μια ελπιδοφόρα υπόθεση, αλλά μια επιστημονικά τεκμηριωμένη πραγματικότητα. Τα παιδιά που "καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα" δεν γεννιούνται με κάποιο μαγικό φίλτρο προστασίας· χτίζουν την ανθεκτικότητά τους μέσα από υποστηρικτικά περιβάλλοντα, τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου και τη σωστή καθοδήγηση. Το παιδικό τραύμα αφήνει σημάδια, αλλά η ανθρώπινη ψυχή έχει την τάση να αναζητά το φως και την ισορροπία. Η ιστορία αυτών των παιδιών μάς αποδεικνύει ότι η ευαλωτότητα μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη και ότι η μοίρα ενός πληγωμένου παιδιού δεν είναι προδιαγεγραμμένη, αρκεί να του προσφέρουμε το δικαίωμα και τα εργαλεία για να επουλωθεί

Η ελπίδα βρίσκεται στην αποδοχή και την αντιμετώπιση

Η ελπίδα βρίσκεται σε αυτό που υπάρχει ως δύναμη επιβίωσης στον άνθρωπο, στην ικανότητά του για ανάκαμψη, και στην εξωτερική βοήθεια. Η Ανθεκτικότητα και θεραπεία είναι δυνατές, καθώς η έγκαιρη ψυχολογική υποστήριξη και ένα ασφαλές περιβάλλον μπορούν να βοηθήσουν στην επούλωση αυτών των βιωμάτων.

Όταν ένα άτομο αναπτύσσει συμπεριφορές για να αντιμετωπίσει ένα τραύμα στην πρώιμη παιδική ηλικία, η αλλαγή αυτών των συνηθειών αργότερα στη ζωή μπορεί να είναι πιο δύσκολη.

Όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να βοηθήσει η θεραπεία.

Το παιδικό τραύμα διαμορφώνει την προσωπικότητα, αλλά δεν καθορίζει αμετάκλητα το μέλλον. Παρά τις σοβαρές επιπτώσεις, ο ανθρώπινος εγκέφαλος διαθέτει πλαστικότητα. Μέσα από την ψυχοθεραπεία (όπως η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία - CBT, ή εξειδικευμένες τραυματοθεραπείες όπως το EMDR), οι ενήλικες μπορούν να επεξεργαστούν το παρελθόν τους, να σπάσουν τον κύκλο του τραύματος και να ζήσουν μια ισορροπημένη ζωή.

Το "και όμως" του τίτλου: η ουσία της ψυχικής ανθεκτικότητας

Το "και όμως" του τίτλου του άρθρου, κρύβει μέσα του όλη την ουσία της ψυχικής ανθεκτικότητας. Το παιδικό ψυχικό τραύμα είναι βαθύ, αλλά δεν είναι ανίκητο. Η επιστήμη πλέον επιβεβαιώνει αυτό που η ίδια η ζωή μάς δείχνει καθημερινά: τα παιδιά έχουν τη δύναμη να ξαναγράψουν την ιστορία τους, μετατρέποντας το τραύμα από μόνιμη φυλακή σε μια επώδυνη εμπειρία  που ξεπεράστηκε.

Η επούλωση είναι εφικτή, η ανατροπή είναι δυνατή, και η ελπίδα για αυτά τα παιδιά δεν είναι ένα θεωρητικό σχήμα, αλλά μια απτή, βιολογική και ψυχική πραγματικότητα.

Η επούλωση είναι δυνατή, αλλά απαιτεί τη συλλογική μας εγρήγορση. Το μέλλον αυτών των παιδιών εξαρτάται από τις «ασπίδες»  που θα επιλέξουμε εμείς, ως κοινωνία, να τους προσφέρουμε.

Υ.Γ.: Αν κάποιος που σας ενδιαφέρει έχει βιώσει τραύμα, ίσως μπορέσει να σας αφήσει να τον ακούσετε. Ενθαρρύνετέ τον, να μιλήσει για το συμβάν, αντί να το αποφεύγει.

Μερικές φορές, στην ζωή των ανθρώπων, συμβαίνει ένα άσχημο και καθοριστικό γεγονός. Ένα τραύμα. Συνήθως οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν γι' αυτό, είτε γιατί ντρέπονται, είτε επειδή δεν θέλουν να το χειροτερέψουν.  Ίσως απλά να θέλουν να το ξεχάσουν. Τα συναισθήματα όμως ποτέ δεν ξεχνιούνται, όπως και οι φόβοι. Ποτέ δεν χάνονται. Βρίσκονται πάντα «εκεί» και περιμένουν την στιγμή να αναδυθούν. Γι` αυτό και πρέπει να αντιμετωπιστούν.  Είναι σημαντικό να το συζητάμε. Μπορεί να μην μπορούμε να διορθώσουμε τα πράγματα, και αυτό είναι αποδεκτό.

Η ψυχοθεραπεία όμως, μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να κατανοήσει την εμπειρία και να προχωρήσει.

Στην ψυχολογία, η ίαση από το τραύμα δεν σημαίνει επιστροφή σε μια κατάσταση όπου το κακό δεν συνέβη ποτέ. Σημαίνει την ικανότητα να ενσωματώσεις την εμπειρία αυτή στη ζωή σου, χωρίς να της επιτρέπεις να σε καθορίζει.

Τα παιδιά που διαψεύδουν τις στατιστικές και ξεπερνούν το τραύμα, γίνονται οι ζωντανές αποδείξεις της ανθρώπινης ανθεκτικότητας. Μας θυμίζουν ότι αυτές οι μικρές ζωές, και ο αναπτυσσόμενςο παιδικός ψυχισμός τους, παρά την τρομερή του ευαισθησία, κρύβει μια μοναδική δυναμική αυτοδιορθώσης. Και όμως, τα παιδιά αυτά τα καταφέρνουν! Και το δικό μας χρέος –ως κοινωνία, γονείς και ειδικοί– είναι να γίνουμε το ασφαλές έδαφος πάνω στο οποίο θα στηριχτούν για να κάνει η φύση και η επιστήμη  την δουλειά τους, ίσως και το θαύμα τους.

Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν μας. Αυτό είναι μια πραγματικότητα. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη σχέση μας με αυτό….

Σαμόλη Ειρήνη Ψυχολόγος (Grow your Soul - Healing Psychology –Παιδικό ψυχικό τραύμα: και όμως κάποια παιδιά καταφέρνουν να ξεπεράσουν το τραύμα, Σαμόλη Ει., 2026)

*Το περιεχόμενο της παρούσας σελίδας αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας. Ν. 2121/1993 

ΠΗΓΕΣ

• Katie A McLaughlin, Hilary K Lambert, Child Trauma Exposure and Psychopathology: Mechanisms of Risk and Resilience, April 2017

• Robert S Pynoos , et al, A developmental psychopathology model of childhood traumatic stress and intersection with anxiety disorders, 1999
• Thomas O'Connor, Kristen Holderle, How Childhood Trauma May Impact Adults , May. 1, 2024
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/
• https://www.sciencedirect.com/science/article
• https://www.urmc.rochester.edu/news/publications/health-matters/