Παιδί και διακοπές: η ψυχική και σωματική ανάπτυξη  «εν εξελίξει»

Διαβάζοντας το κείμενο που ακολουθεί, θα καταλάβετε τον σημαντικό ρόλο του γονιού στην ψυχοσωματική ανάπτυξη και διαπαιδαγώγηση του παιδιού, μέσα από απλά καθημερινά πράγματα των διακοπών,  ακόμη και μέσα από πράγματα που δεν τους δίνουμε σημασία, που τα θεωρούμε αδιάφορα, ανούσια , βαρετά… και όμως είναι η ζωή η δική μας με τα παιδιά μας.

Ποιος είπε πως οι διακοπές για το παιδί είναι ένα απλό «διάλλειμα»;

Ποιος είπε πως το παιδί κάνει διακοπές απλώς «παράλληλα» με τις δικές σας;

Το παιδί σας συνεχίζει να μεγαλώνει και στην διάρκεια των διακοπών. Εκμεταλλευτείτε την ευκαιρία να είστε κοντά του σε αυτές τις μοναδικές στιγμές, που θα αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στην ζωή του, ακόμα και όταν θα είναι ενήλικας.

Οι διακοπές συνδέονται με πολύ σημαντικές για το παιδί καταστάσεις και στιγμές,  που σχετίζονταιόχι μόνο με την σωματική του ανάπτυξη, αλλά πρωτίστως με την Ψυχική και Γνωστική Ανάπτυξή του, καθώς επίσης και με αυτή της  ενίσχυσης των οικογενειακών δεσμών, της κοινωνικοποίησης του παιδιού, της καλλιέργειας της παρατηρητικότητάς του, της συλλογής εμπειριών, της εκπαίδευσή του στην αγάπη και τον σεβασμό για την φύση, αλλά και την πολύ σημαντική για την μετέπειτα ζωή του, την δημιουργία της ψυχικής ανθεκτικότητάς του.

Η σύνδεση των διακοπών με αυτούς τους συγκεκριμένους πυλώνες αναδεικνύει τις διακοπές από απλό «διάλειμμα» σε ένα πανίσχυρο εργαλείο βιωματικής μάθησης και προσωπικής ανάπτυξης για το παιδί.

1. Γνωστική Ανάπτυξη - «εκμεταλλευτείτε» την περιέργεια της ηλικίας…

Αφήστε τα παιδιά να καλλιεργήσουν τις αισθήσεις τους! Αφήστε τα να μάθουν από αυτές! Να γνωρίσουν αυτόν τον κόσμο της φύσης, τον θαυμαστό και μεγάλο!

Ασχοληθείτε με τα παιδιά! Μάθετέ τους πράγματα. Αυτά που έχουν αυτά ανάγκη και περιέργεια.

Η μάθηση στις διακοπές δεν γίνεται μέσα από βιβλία, αλλά μέσα από τις αισθήσεις (βιωματική μάθηση). Πώς;

• Με την Επίλυση προβλημάτων: Πώς θα χωρέσουν τα πράγματα καλύτερα στην τσάντα; Πώς θα ισορροπήσουμε τις πέτρες; Πώς θα στήσουμε τη σκηνή; Πώς θα δέσουμε το βαρκάκι να μην το πάρει το κύμα; Αυτές οι προκλήσεις ενεργοποιούν τη λογική σκέψη.
• Με την Γλωσσική ανάπτυξη: Μιλάτε με τα παιδιά. Μιλήστε τους όμορφα και σωστά. Μάθετέ τους λέξεις, καινούργιες έννοιες. Το παιδί έρχεται σε επαφή με νέες λέξεις (π.χ. ονόματα κοχυλιών, δέντρων, τοπικά φαγητά, ιδιώματα), εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιό του χωρίς πίεση.

4. Κοινωνικοποίηση - μια διαδικασία που θα συνεχιστεί για πολύ ακόμα….

Μακριά από το σταθερό πλαίσιο της σχολικής τάξης, το παιδί αναγκάζεται να εξασκήσει τις κοινωνικές του δεξιότητες από το μηδέν. Πώς;

• Με την δημιουργία νέων σχέσεων: Το παιχνίδι στην πλατεία του χωριού ή στην παραλία με άγνωστα παιδιά απαιτεί από το παιδί να πάρει την πρωτοβουλία, να συστηθεί, να μοιραστεί και να διαπραγματευτεί κανόνες παιχνιδιού.
• Με την ανάπτυξη της Πολιτισμικής συνείδησης:  Η επαφή με ανθρώπους διαφορετικής κουλτούρας ή ηλικίας (π.χ. οι παππούδες στο χωριό) διευρύνει την κοινωνική του αντίληψη.

 

5. Καλλιέργεια της Παρατηρητικότητας  - Μια ανεκτίμητη δεξιότητα

Μην δίνετε στο παιδί ένα κινητό  με παιχνίδια, ταινίες κ.λ.π  για να «ησυχάσει» ή για να «βρείτε εσείς ησυχία». Τα παιδιά έχουν μια έμφυτη τάση να παρατηρούν, που πηγάζει από την αναγκαία για την ανάπτυξή τους περιέργεια  που τα χαρακτηρίζει. Εκμεταλλευτείτε το, αλλά σωστά και εποικοδομητικά.

Η φύση και το νέο περιβάλλον λειτουργούν ως ένα τεράστιο «εργαστήριο» που οξύνει τις αισθήσεις.

• Η Εστίαση στη λεπτομέρεια: Η παρατήρηση των μυρμηγκιών που κουβαλάνε τροφή, η αλλαγή των χρωμάτων στον ορίζοντα κατά το ηλιοβασίλεμα ή ο ήχος των τζιτζικιών το μεσημέρι, ο κούκος και τα νυχτοπούλια το βράδυ,απαιτούν από το παιδί να επιβραδύνει και να προσέξει. Αυτό αποτελεί την καλύτερη άσκηση ενάντια στη διάσπαση προσοχής που προκαλούν οι γρήγοροι ρυθμοί των οθονών.

6. Συλλογή Εμπειριών (Έναντι Υλικών Αγαθών) - Μια μεγάλη παρακαταθήκη

Οι διακοπές διδάσκουν στο παιδί ότι η ευτυχία κρύβεται στις εμπειρίες και όχι στα αντικείμενα.

Μάθετε στα παιδιά σας να είναι ελεύθερα από την απόκτηση υλικών αγαθών. Δείξτε τους τα σημαντικά πράγματα  της ζωής.

• Συναισθηματικός πλούτος: Χρόνια μετά, το παιδί δεν θα θυμάται το πλαστικό , ενδεχομένως ακριβό παιχνίδι που αγόρασε, αλλά θα θυμάται την μυρωδιά του υγρού χόρτου το πρωί,  τη μυρωδιά του νυχτολούλουδου, τη γεύση του πρώτου σύκου από το δέντρο, και την αίσθηση της παγωμένης θάλασσας. Θα θυμάται τα παιχνίδια με τα παιδιά στην θάλασσα, το χαμόγελο των παππούδων, την αγκαλιά της μαμάς όταν ξεκουράζονταν πάνω της μετά το κολύμπι, την «αναρρίχηση» στο μικρό βουνό με τον μπαμπά  που του μίλαγε για τα δέντρα και τα ζώα…. Αυτές οι εμπειρίες διαμορφώνουν την ταυτότητά του.

7. Αγάπη και Σεβασμός για τη Φύση

«Δεν μπορείς να προστατεύσεις κάτι που δεν γνωρίζεις και δεν έχεις αγαπήσει».

Μάθετε στα παιδιά να αγαπούν, να σέβονται και να προστατεύουν την φύση! Πώς;

• Δημιουργώντας τους Οικολογική συνείδηση: Όταν το παιδί κολυμπάει δίπλα σε ψάρια,σκαρφαλώνει σε δέντρα ή μαζεύει κοχύλια, αναπτύσσει μια βαθιά, οργανική σύνδεση με το περιβάλλον.
• Αναπτύσσοντας Σεβασμό στο οικοσύστημα: Μέσα από μικρές καθημερινές πράξεις (π.χ. να μην κόβουμε και ταλαιπωρούμε τα δέντρα, να μην ποδοπατάμε τα λουλούδια, να μην αφήνουμε σκουπίδια στην παραλία, να μην πειράζουμε τα ζώα), το παιδί κατανοεί έμπρακτα ότι είναι φιλοξενούμενο στη φύση και οφείλει να τη φροντίζει.
• Αγάπη για τα ζώα: βάζοντας νερό σεένα γαϊδουράκι ή ταΐζοντας μια κατσικούλα, ή χαϊδεύοντας ένα άλογο… το παιδί μαθαίνει για τα ζώα, να τα αγαπά και να τα προστατεύει….

Κάτι εξίσου πολύ σημαντικό: η διατήρηση της ηρεμίας του παιδιού

Πρόγραμμα στις διακοπές; - Μήπως πρόκειται για μια αντίφαση με το νόημα των διακοπών;

Οι ενήλικες θεωρούν πως ελευθερία, χαλάρωση και διακοπές είναι σχεδόν έννοιες ταυτόσημες. Ή τουλάχιστον ότι μια προϋποθέτει την άλλην. Ίσως ακόμα μεταφράζουν την απόλυτη ελευθερία ως χαλάρωση.

Όμως για το παιδικό νευρικό σύστημα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.

Η πλήρης έλλειψη δομής μεταφράζεται συχνά ως χάος και ανασφάλεια, οδηγώντας σε εκνευρισμό, υπερδιέγερση και ξεσπάσματα θυμού (tantrums).

Η σύνδεση του προγράμματος με τις διακοπές μοιάζει εκ πρώτης όψεως αντιφατική, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί το κλειδί για τη διατήρηση της εσωτερικής ηρεμίας του παιδιού.

Δείτε πώς η διατήρηση ενός ευέλικτου προγράμματος προστατεύει την ψυχική ισορροπία του παιδιού:

Τα παιδιά έχουν ανάγκη το πρόγραμμα. Γιατί;

1. Η Ρουτίνα ως Συναισθηματική Άγκυρα (Αίσθηση Ασφάλειας)

Τα παιδιά έχουν ανάγκη να γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια για να νιώθουν ασφαλή.

• Η ανάγκη της Προβλεψιμότητας:  Όταν το περιβάλλον αλλάζει (ξενοδοχείο, εξοχικό, κάμπινγκ), οι σταθερές χρονικές στιγμές (π.χ. «τρώμε πάντα μετά την παραλία» ή «διαβάζουμε παραμύθι πριν τον ύπνο») λειτουργούν ως σταθερές αναφορές.
• Η Μείωση του άγχους: Η προβλεψιμότητα μειώνει την εγρήγορση του εγκεφάλου, επιτρέποντας στο παιδί να χαλαρώσει πραγματικά, χωρίς να βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση αναμονής ή αβεβαιότητας.

2. Πρόληψη της Βιολογικής Υπερκόπωσης (The "Overtired" Effect)

«….Γκρινιάζει συνέχεια… μου σπάει τα νεύρα…. Δεν μπορούμε να απολαύσουμε τίποτα…»

Σας θυμίζει κάτι αυτό;

Η γκρίνια στις διακοπές σπάνια οφείλεται σε κακή συμπεριφορά· συνήθως οφείλεται σε βιολογική εξάντληση.

Το αντίδοτο;

• Η Σταθερότητα στον ύπνο: Η τήρηση μιας σχετικά σταθερής ώρας ύπνου και αφύπνισης (με μια λογική απόκλιση 1-1.5 ώρας) αποτρέπει τη συσσώρευση κορτιζόλης (ορμόνης του στρες), η οποία εκκρίνεται όταν το παιδί ξεπεράσει τα όρια των αντοχών του και προκαλεί υπερδιέγερση.
• Η Ρύθμιση γευμάτων: Τα τακτικά γεύματα κρατούν το σάκχαρο στο αίμα σταθερό, προλαμβάνοντας τις απότομες αλλαγές στη διάθεση (ευερεθιστότητα λόγω πείνας).

Πώς να επικοινωνήσετε αυτό το πρόγραμμα στο παιδί χωρίς να γίνεστε πιεστικοί.

Η επικοινωνία του προγράμματος χωρίς πίεση βασίζεται στη συνεργασία και στην οπτικοποίηση. Όταν το παιδί νιώθει ότι συμμετέχει στις αποφάσεις και βλέπει καθαρά τι πρόκειται να συμβεί, σταματά να βλέπει το πρόγραμμα ως επιβολή και το αποδέχεται ως φυσική ροή της ημέρας.

Ακολουθούν πρακτικοί τρόποι για να το πετύχετε:

1. Φτιάξτε ένα «Οπτικό Πλάνο» (Visual Schedule)

Τα παιδιά, ειδικά τα μικρότερα, δυσκολεύονται να κατανοήσουν την έννοια του χρόνου («σε δύο ώρες», «στις 5:00»). Λειτουργούν πολύ καλύτερα με εικόνες.

• Ημερολόγιο διακοπών: Σχεδιάστε μαζί σε ένα χαρτί τη ροή της ημέρας χρησιμοποιώντας απλά σύμβολα (έναν ήλιο για το πρωινό ξύπνημα, ένα κύμα για την παραλία, ένα πιάτο για το φαγητό, ένα φεγγάρι για τον ύπνο).
• Η μέθοδος των μαγνητών ή αυτοκόλλητων: Μπορείτε να μετακινείτε ένα αυτοκόλλητο καθώς ολοκληρώνεται κάθε δραστηριότητα, ώστε το παιδί να βλέπει πού ακριβώς βρίσκεται η μέρα του.

 

Τα παιδιά είναι μοναδικά και πολύτιμα. Αν και πρόκειται για «μικρούς ανθρώπους», μην ξεχνάτε πως οφείλουμε να τα σεβόμαστε ως υπάρξεις. Μην τους στερείτε το μοναδικό και ανεπανάληπτο δώρο της παιδικότητάς τους.

Θυμηθείτε πως εξαρτούνται από μας. Στην ουσία οι γονείς διαμορφώνουν τους αυριανούς ενήλικες, άρα και την αυριανή κοινωνία.

Αδράξτε κάθε ευκαιρία μαζί τους. Μακριά από την πίεση της καθημερινότητας, οι διακοπές προσφέρουν τον χρόνο και τον χώρο για ουσιαστική επαφή.

Καλές Διακοπές!