…και τότε…και τώρα…να όργανο είναι κυρίαρχο…

Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι αντιμετώπιζαν τον έρωτα ως μια πανίσχυρη, συχνά θεϊκή ή παραλογισμένη δύναμη («μανία»), που μπορεί να οδηγήσει στην ευτυχία ή στην καταστροφή.

«Η μεγαλύτερη ευτυχία που δίνεται από τους θεούς είναι αυτή η μανία (ο έρωτας δηλαδή)».

Πλάτων

Ο Έρωτας λοιπόν πάνω σε ένα διηνεκές, όπου στο ένα του άκρο βρίσκονται σημαντικά ρητά που περιλαμβάνουν την πλατωνική θεώρηση του έρωτα ως «ευτυχίας από θεούς», μέχρι το άλλο άκρο καιτην κυνική άποψη του Διογένη, που τον θεωρούσε «ασχολία των αργόσχολων». 

«Οι άνθρωποι ονόμασαν τον έρωτα φτερωτό επειδή έχει φτερά.

Οι Θεοί τον ονόμασαν έτσι, επειδή έχει την δύναμη να δίνει φτερά». Θα πει ο Πλάτωνας.

Ο Ευριπίδης συμπληρώνει την εικόνα του Έρωτα λέγοντας πως

«Ο έρωτας διδάσκει τον ποιητή, ακόμα και αν αυτός δεν είχε ιδέα από ποίηση».

Έρως λοιπόν! Ποιός είπε ότι είναι ένα απλό συναίσθημα;

Αλήθεια, ποιο είναι το πιο ισχυρό σας σεξουαλικό όργανο;

…Και όμως μιλάμε για τον «εγκέφαλο».

Έρωτας ο μοναδικός:  μια ιδιαίτερη λειτουργία…

Πρόκειται για μια ολόκληρη χημεία. Και που πραγματοποιείται; Στον εγκέφαλο. Θα μπορούσαμε να πούμε πως εμπεριέχει δυο φάσεις. Αυτήν της Έκρηξης του Πάθους και αυτήν της Δημιουργίας του Δεσμού. Πρόκειται για ένα πολυσύνθετο νευροβιολογικό φαινόμενο το οποίο αναδιαμορφώνει ριζικά τη χημεία του εγκεφάλου.

Ας πάρουμε το σενάριο από την αρχή.

Γνωρίζεις κάποιον/α, ναι λοιπόν,  μάλλον σου αρέσει…

Το καταλαβαίνεις, γιατί κάτι, κάπως νοιώθεις…

5. Όταν το Πάθος δημιουργείται…

Τι γίνεται σε αυτό το «μοναδικό εργοστάσιο», σε αυτό το «Θαύμα της Δημιουργίας» που ονομάζεται εγκέφαλος, πριν ακόμα δημιουργηθεί η σχέση;

Μια «έκρηξη ορμονών» που αλλάζει τον τρόπο που σκέφτεσαι, αισθάνεσαι, συμπεριφέρεσαι.

Μια ανεξήγητη ευφορία, ο «έβδομος ουρανός»….

«Γλυκέ Έρωτα, που είσαι ο πιο ωραίος από τους αθάνατους θεούς, που κάνεις να κόβονται τα πόδια, και που σε ανθρώπους και θεούς αιχμαλωτίζεις το νου και τη θέληση».
                                                                                                                                                                                                                                                                 Ησίοδος

Ο «χορός»  των ορμονών

Η ντοπαμίνη, ένας νευροδιαβιβαστής, ορμόνη της ευφορίας, της ικανοποίησης και της ανταμοιβής, κατακλύζει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, δημιουργώντας μια κατάσταση ευφορίας και έντονης επιθυμίας η οποία προσομοιάζει λειτουργικά με τον εθισμό. Πρόκειται ακριβώς για το ίδιο σύστημα που ενεργοποιείται (καθώς η ντοπαμίνη απελευθερώνεται στον υποθάλαμο) με την κατανάλωση φαγητού ή ορισμένων ουσιών (όπως φάρμακα και ναρκωτικά).

Όταν «Δεν έχεις μάτια» για τίποτα άλλο…

Ταυτόχρονα η αύξηση της νοραδρεναλίνης ή νοροεπινεφρίνη,  ένας νευροδιαβιβαστής,«η ορμόνη των ερωτευμένων» στην προκειμένη περίπτωση, ορμόνη που κινητοποιεί το νευρικό σύστημα, και που παίζει καθοριστικό ρόλο στην απόκριση στο στρες (αντίδραση "μάχης ή φυγής"), την εγρήγορση, τη διάθεση και την εστίαση (για σένα εκείνην την στιγμή υπάρχει μόνο το πλάσμα που σιγά-σιγά ερωτεύεσαι), αποτελεί την αιτία αυτής της γνωστής σωματικής διέγερσης.

Πολλές από τις καταστάσεις ενός ερωτευμένου, όπως η απώλεια όρεξης, η υπερδιέγερση, η δυσκολία στην έναρξη ύπνου, συνδέονται με αυτή την ορμόνη.

Όταν δεν σκέφτεσαι τίποτα άλλο παρά μόνο αυτόν/ην…

Και σαν να μην έφταναν τα παραπάνω, έρχεται η σημαντική μείωση της σεροτονίνης,  που ευθύνεται για την εκδήλωση εμμονικών σκέψεων και την απόλυτη προσκόλληση στο αγαπημένο πρόσωπο. Τα χαμηλά της επίπεδα μας κάνουν να έχουμε μια «μελαγχολία».

Το αξιοσημείωτο είναι, πως η ίδια ορμόνη (αργότερα) κατά την διάρκεια του επιθυμητού σεξ, αυξάνεται στον εγκέφαλο, πράγμα που οδηγεί σε συναισθήματα ευτυχίας και γαλήνης μετά την πράξη.

«Τυφλός ο έρως» (Πλάτων) 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η προσωρινή απενεργοποίηση του προμετωπιαίου φλοιού, η οποία «τυφλώνει» την κριτική ικανότητα, καθώς και της αμυγδαλής, η οποία μετριάζει το αίσθημα του φόβου και της κοινωνικής απειλής. 

Αυτό συμβαίνει και κατά την διάρκεια του σεξ, όπου ορισμένα κέντρα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται και άλλα απενεργοποιούνται. Έτσι βλέπουμε να ενεργοποιείται το μεταιχμιακό σύστημα, το σύστημα ανταμοιβής που προανέφερα, μια περιοχή του εγκεφάλου αρχέγονη, που ευθύνεται για τις φυσικές ορμές καθώς και την συναισθηματική επεξεργασία από το περιβάλλον, την ικανοποίηση δηλαδή και την ανταμοιβή, συγχρόνως όμως, άλλες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού (προμετωπιαίος) που είναι υπεύθυνες για την λογική επεξεργασία των δεδομένων και την κριτική σκέψη, αυτά απενεργοποιούνται…

5. …Και από το Πάθος περνάμε στον Δεσμό

«Ο έρωτας μοιάζει με το μεθύσι: κάνει τους ανθρώπους θερμούς, εύθυμους και διαχυτικούς».

                                                                                                                             Πλούταρχος

Η «ορμόνη της αγάπης»

Η μετάβαση από το πάθος στον σταθερό δεσμό συντελείται μέσω της οξυτοκίνης ή αλλιώς ωκυτοκίνης (από το ελληνικό «ὠκύς» + «τόκος» = γρήγορη γέννα) που παράγεται από τον υποθάλαμο και ονομάζεται «ορμόνη της αγάπης» και της βαζοπρεσίνης, ορμονών οι οποίες απελευθερώνονται μέσω της σωματικής επαφής και προάγουν την εμπιστοσύνη και την αφοσίωση. Αυτό ενδέχεται να κάνει τις γυναίκες να νοιώθουν πιο «συναισθηματικά συνδεδεμένες» μετά τον οργασμό.

Η «απόλαυση» του πόνου

Η ωκυτοκίνη αυξάνεται με την σεξουαλική διέγερση και τον οργασμό. Αν και δεν υπάρχει ακριβής μέτρηση της ωκυτοκίνης στον εγκέφαλο, οι ερευνητές γνωρίζουν πως η απελευθέρωσή της κατά την διάρκεια του σεξ, θα μπορούσε να είναι ο λόγος της «ανακούφισης» από τον πόνο, και αυτό ίσως δικαιολογεί που κάποιες φορές συνδέεται η σεξουαλική ευχαρίστηση με τον πόνο. 

5. Έρωτας και Ύπνος: Μύθοι και πραγματικότητα, αρχαιότητα και ….τώρα

Τον Έρωτα και τον Ύπνο, τον συναντάμε στην αρχαιότητα,  στην αρχαία Ελληνική μυθολογία, τη ποίηση και τη τέχνη, καθώς συνδέονται, και συχνά συμβολίζουν την «γλυκιά» παράδοση, την αυτολησμονιά ή το τέλος. Ο Έρωτας, φτερωτός θεός, προκαλούσε «λυσιμελή» πάθη (χαλάρωση μελών δηλαδή), ενώ ο Ύπνος (αδερφός του Θανάτου και του Νάρκισσου) απεικονιζόταν ως αναπαυτική, συχνά φτερωτή, θεότητα που έφερνε ξεκούραση.

Ο Έρωτας λοιπόν, περιγράφεται ως «γλυκύπικρος» από την Σαπφώ και «λυσιμελής» από τον Ησίοδος, υποδηλώνοντας την ένταση και την επίδραση του έρωτα στο σώμα και την ψυχή.

Η «απόλαυση του ύπνου» 

Ο Έρωτας  συμβολίζεται ως δύναμη που προκαλεί ύπνο ή κατάσταση ονείρου.

Ας επανέλθουμε όμως στις εγκεφαλικές διεργασίες.

Οι αλλαγές στην βαζοπρεσίνη, όπως προανέφερα, μετά τον οργασμό, δείχνουν να έχουν αποτελέσματα που διαφοροποιούνται στους άνδρες και στις γυναίκες. Κάνει τις γυναίκες να βιώνουν την σεξουαλική δραστηριότητα περισσότερο ως μια συναισθηματική σύνδεση. Τα πράγματα διαφέρουν για τους άνδρες όπου φαινεται η εν λόγω ορμόνη να προάγει την υπνηλία. Αυτό της δίνει τον χαρακτηρισμό της «ορμόνης της υπνηλίας» για τους άνδρες.

Και ας μην αναφερθούμε στα ανέκδοτα όπου μετά το σεξ οι άνδρες «αλλάζουν πλευρό» και κοιμούνται…

Όταν πονάς από έρωτα…

Πρόκειται για ποίηση, φαντασία ή πραγματικότητα;

Και όμως είναι αλήθεια. Η ερωτική απόρριψη ενεργοποιεί τον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου και τη νησίδα, αποδεικνύοντας ότι ο ψυχικός πόνος αξιοποιεί τα ίδια νευρωνικά μονοπάτια με τον σωματικό πόνο.

«Γιατρέ μου αυτός ο πόνος περνάει»;

Σε κανονικές συνθήκες και εφόσον δεν υπάρχουν άλλα θέματα (ψυχικά, ψυχοπαθολογίας, εξαρτήσεων, εμμονών κ.λ.π. όπου χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης/ψυχοθεραπείας), το «θαύμα της φύσης» ο εγκέφαλος έχει την δυνατότητα «αυτο-ίασης» .

Η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου εγγυάται την τελική ανάρρωση από την «απώλεια», «επαναρρυθμίζοντας τα κυκλώματα» ανταμοιβής προς νέες πηγές ζωτικής πληρότητας.

Και τελικά γιατί γίνεται όλο αυτό;

Τα πάντα στον άνθρωπο, οι αισθήσεις , οι εγκεφαλικές λειτουργίες, στόχο έχουν την προστασία του ανθρώπου, την εξέλιξή του και βεβαίως την διασφάλισης της διαιώνισης του είδους. Από εξελικτική σκοπιά λοιπόν, αυτοί οι μηχανισμοί διασφαλίζουν τη συνεργασία των συντρόφων και την επιτυχή ανατροφή των απογόνων.

Η σημασία της κατανόησης της όλης λειτουργίας

Η κατανόηση αυτών των διεργασιών προσφέρει την δυνατότητα για τη βελτίωση των σχέσεων, όπως η συνειδητή καλλιέργεια της σωματικής επαφής. Μην ξεχνάτε πως το σεξ υπό φυσιολογικές συνθήκες, ενισχύει την διάθεση, μειώνει το άγχος με συνέπεια να βελτιώνει την μνήμη και να παρατείνει την αίσθηση της νεότητας.

Υ.Γ. Ο έρωτας με μικρό ή κεφαλαίο «Ε», κινητοποιεί τον άνθρωπο, δημιουργεί θετικά συναισθήματα,  εσωτερική ισορροπία, ψυχική ανάταση, ενισχύει  την ευζωϊα.

Οι άνθρωποι μπορούν να είναι διαρκώς ερωτευμένοι, και σε κάθε φάση της αναπτυξιακής τους πορείας, σε κάθε ηλικία, με ανθρώπους, καταστάσεις, πράγματα που τους ενθουσιάζουν, που τους «γεμίζουν», που τους κάνουν να βρίσκουν «το νόημα στην ζωή», αλλά και ενισχύουν έτσι,  την ψυχική τους ανθεκτικότητα απέναντι στις δύσκολες καταστάσεις της ζωής.

Σαμόλη Ειρήνη Ψυχολόγος (Grow your Soul - Healing Psychology - Έρωτας: Συναισθηματικά, Φιλοσοφικά, Ποιητικά, Σεξουαλικά… μα πάντα Έρωτας, Σαμόλη Ει., 2026)

*Το περιεχόμενο της παρούσας σελίδας αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας. Ν. 2121/1993