Εργασιομανία: ….. ένα «σχέδιο αθανασίας»;

Η άλλη πλευρά της Εργασιομανίας.

Στο ευρύ κοινό, ενδεχομένως υπάρχει μια κάπως απλή, γενική γνώση του τί είναι Εργασιομανία. Έτσι λοιπόν, γενικά θα λέγαμε πως η εργασιομανία είναι μια κατάσταση, όπου το άτομο νιώθει εσωτερική ανάγκη να δουλεύει υπερβολικά, δίνοντας αποκλειστική προτεραιότητα στην εργασία του, μάλιστα κάποιες φορές αποτελεί και πρότυπο για κάποιους, όμως παραμελώντας την προσωπική του ζωή, την υγεία και τις σχέσεις του. Είναι όμως και κάτι περισσότερο.

Πρόκειται για έναν ψυχαναγκαστικό εθισμό στην εργασία, με υπαρξιακό υπόβαθρο.

Η εργασιομανία αποτελεί μια μορφή εθισμού, η οποία σχετίζεται θετικά με την «Αναζήτηση νοήματος ζωής». Αυτό πρακτικά σημαίνει πως το εθισμένο στην εργασία άτομο, όσο περισσότερο αναζητεί το νόημα της ζωής, τόσο περισσότερο είναι εθισμένος στο συγκεκριμένο είδος εθισμού.

Καθώς ο άνθρωπος αναπτύσσει στρατηγικές αντιμετώπισης του άγχους που βιώνει σε σημαντικές για την ύπαρξή του καταστάσεις, όπως όταν έρχεται αντιμέτωπος με την πραγματικότητα του θανάτου, χρησιμοποιεί μηχανισμούς άμυνας για να αποφύγει το άγχος του θανάτου.

 Μια τέτοια στρατηγική είναι η πίστη στην « ιδιαίτερη φύση του», όπου το άτομο πείθει τον εαυτό του, ότι η θνητότητα αφορά τους άλλους ανθρώπους και όχι τον ίδιο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμαμιας τέτοιας στρατηγικής που εκδηλώνει το άτομο,είναι η Εργασιομανία (Yalom, 1980), διαμέσου της οποίας στοχεύει στην απόκτηση μιας σημαντικής, ειδικής και ίσως κάποια στιγμή υψηλής θέσης στην ιεραρχία του εργασιακού πλαισίου που είναι ενταγμένο.

Το προφανές εδώείναι,  πως  η κατάκτηση αυτού του στόχου, έρχεται ως ανταμοιβή, ως αναγνώριση των προσπαθειών, των ικανοτήτων και της σκληρής δουλείας του ανθρώπου. Στην πραγματικότητα όμως, αυτή η εμμονική ενασχόληση με την εργασία, η μονοπώληση του χρόνου και του ενδιαφέροντος του ατόμου, η μονόπλευρη βίωση της καθημερινότητας, δεν είναι άλλο από την ασυνείδητη προσπάθειά του, να μπορέσει να υπερβεί την θνησιμότητά του.

Η Εργασιομανία ως «Σχέδιο Αθανασίας» αποτελεί μια ασυνείδητη στρατηγική του ανθρώπου, έναν μηχανισμό άμυνας απέναντι στο άγχος του θανάτου, μια απολύτως προσωπική υπόθεση ως μορφή εκδήλωσης αυτής της άμυνας απέναντι στο άγχος, τον φόβο για τον θάνατο, το φόβο για το άγνωστο και την διαδικασία του θανάτου.

Έτσι, η Εργασιομανία, ως «κατάσταση μονιμότητας στην Ζωή», ως απόδειξη δύναμης και ικανοτήτων,  έρχεται όχι μόνο ως στόχος της κατάκτησης  θέσης ισχύος, ενδεχομένως με αίσθημα παντοδυναμίας, αλλά και ως η απόλυτη γνώση άρα και έλεγχος του αντικειμένου της εργασίας και της διαδικασίας της εν λόγω εργασίας. Έρχεται δηλαδή ως αντίδραση, ως αντίσταση, στην κατάσταση του θανάτου.Έρχεται ως τρόπος άντλησης ικανοποίησης και ανταμοιβής. Μια προσπάθεια τροφής του «Εγώ». Μια προσπάθεια για αυτοεκτίμηση. Ενδεχομένως μια κοινωνική καταξίωση. Μια προσπάθεια κάλυψης ματαιώσεων του παρελθόντος ή αποτυχίας σχέσεων. Ως απόδειξη  κατοχής ελέγχου  της ζωής.

Αναμφισβήτητα, όλοι αυτοί οι  προστατευτικοί μηχανισμοί άμυνας, όπως και όλες οι άμυνες, μπορούν να μετατραπούν σε ισχυρές δυσλειτουργίες και να οδηγήσουν σταδιακά σε πηγές ψυχοπαθολογίας.

Η Εργασιομανία εδώ, «παίρνει θέση νοήματος της ζωής», παραπέμποντας, όχι απλά στην υπόθεση, αλλά στην πεποίθηση των ανθρώπων που πάσχουν από Εργασιομανία, ότι η ζωή τους , στην προκειμένη περίπτωση η Εργασία τους, είναι σημαντική και ξεπερνάει το εφήμερο παρόν, δίνοντάς τους την αίσθηση της αθανασίας.

Το Σύμπτωμα μιας δυσλειτουργίας μέσα στο ευρύτερο σύστημα  Από μια άλλη οπτική, και καθώς η εργασιομανία μελετάται υπό  το πρίσμα του ενδεχόμενουτηςΟικογενειακής Δυσλειτουργίας,  ο εργασιομανής συχνά "δραπετεύει" από το οικογενειακό σύστημα, το οποίο μπορεί να είναι συγκρουσιακό ή ψυχικά απρόσιτο. Η εργασία έτσι, μετατρέπεται σε χώρο ασφαλείας,  όπου το άτομο αισθάνεται ότι έχει τον  έλεγχο των πραγμάτων (το αντικείμενο της εργασίας του που τόσο καλά γνωρίζει) αλλά και ζητούμενη αποδοχή, σε αντίθεση με το αβέβαιο οικογενειακό περιβάλλον. Προσεγγίζοντας την εργασιομανία μέσα από αυτό τον φακό, η θεραπεία δεν επικεντρώνεται μόνο στον εργασιομανή, αλλά εμπλέκει ολόκληρο το σύστημα (σύζυγο, παιδιά) για να διερευνηθεί ποιον ρόλο παίζει η εργασιομανία στη διατήρηση της οικογενειακής δυναμικής. Στόχος είναι η αναδιοργάνωση των σχέσεων και η εύρεση νέων, πιο υγιών τρόπων ισορροπίας.  Διαγενεακή Μεταβίβαση (Patterns) Ο «αξιακός χάρτης» της οικογένειας προέλευσης του εργασιομανούς, συχνά παίζει καθοριστικό ρόλο στην διαμορφούμενη αντίληψη του ατόμου για την σχέση εργασίας-απόδοσης, απόδοσης-αποδοχής, αποδοχής-αγάπης. Στην περίπτωση που το άτομο προέρχεται από οικογένειες όπου η αξία του ατόμου συνδεόταν άρρηκτα με την απόδοση, η διαμορφωμένη αντίληψη της αξίας του ατόμου για τον εαυτό του,  συνδέεται άρρηκτα με την απόδοση, με αντάλλαγμα την αγάπη και την αποδοχή. Αποτέλεσμα το άτομο διακατέχεται από την βαθύτερη πεποίθηση ότι η αξία του είναι συνυφασμένη με το απόλυτο δόσιμο στην εργασία, από όπου θα έρθει, η καταξίωση και η αποδοχή των άλλων, ενώ συγχρόνως αναπαράγει αυτό το πρότυπο και στους δικούς του οικείους.

Υ.Γ. Η εργασιομανία, επειδή δεν γίνεται αντιληπτή ως εθισμός ή ως μια κατάσταση ψυχαναγκασμού, συχνά γίνεται κοινωνικά αποδεκτή, μάλιστα πολλές φορές και  επαινούμενη, καθώς συγχέεται με την εργατικότητα, την υπευθυνότητα, την ικανότητα και την επίτευξη στόχων.Αποτελεί όμως  μια σοβαρή εξάρτηση, που χρήζει ψυχολογικής υποστήριξης, καθώς έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία του άνθρωπου, όπως και στις διαπροσωπικές του σχέσεις..

 Οισυνέπειεςτης Εργασιομανίας αφορούν στη:

• Προσωπική/Κοινωνική ζωή:όπου διαμορφώνεται σταδιακά η καταστροφή των σχέσεων, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου και η συναισθηματική αποστασιοποίηση από οικογένεια και φίλους.
• Υγεία: Στρες, καρδιαγγειακά νοσήματα, ψυχοσωματικά προβλήματα, ενδεχομένως διαταραχή ύπνου, διατροφικές διαταραχές,burnout.
• Εργασία: Αν και αρχικά φαίνεται παραγωγικός, σταδιακά η απόδοση μειώνεται λόγω κόπωσης,  κάτι που ακολουθώντας έναν φαύλο κύκλο, ενισχύει την επιμονή και τον ψυχαναγκασμό για καταβολή μεγαλύτερης προσπάθειας, κάτι που τον εξουθενώνει, αφού διακατέχεται από την τελειομανία ( ένα από τα χαρακτηριστικά της εργασιομανίας), την ανάγκη του δηλαδή να γίνονται όλα τέλεια και την  πεποίθηση ότι μόνο εκείνος μπορεί να φέρει εις πέρας τη δουλειά. 

Επειδή ο/η εργασιομανής,  χαρακτηρίζεται από έντονο άγχος όταν δεν εργάζεται(κάτι που αποτελεί και σύμπτωμα της κατάστασής του), αυτό έχει ως αποτέλεσμα επιζήμιες για την υγεία του επιπτώσεις  (κατάθλιψη, σωματικά προβλήματα κ.ά.),απαιτείται η αναγνώριση του προβλήματος για την αντιμετώπισή του. 

Η βοήθεια ενός ειδικού, είναι σημαντική στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Σαμόλη Ειρήνη Ψυχολόγος (Grow your Soul - Healing Psychology - ΕΘΙΣΜΟΙ - Εργασιομανία: ένα «σχέδιο αθανασίας»; | Σαμόλη  Ει., 2026)

*Το περιεχόμενο της παρούσας σελίδας αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας. Ν. 2121/1993