ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ένα αιωνίως «δύσκολο» μάθημα!

«…Ουφ! Αυτή η αριθμητική!...»
«Αμάν! Μαθηματικά … σήμερα…»
«Είμαι τόσο χαζός στα μαθηματικά….»
«Νοιώθω άρρωστη, δεν θέλω να πάω σχολείο σήμερα…»
Μήπως αυτές οι φράσεις σας θυμίζουν κάτι;

Μήπως αυτές οι φράσεις σας θυμίζουν κάτι;

Μήπως η σκέψη του οικογενειακού προϋπολογισμού κάνει τις παλάμες σας να ιδρώνουν και την καρδιά σας να χτυπάει δυνατά; Αποφεύγατε τα μαθήματα μαθηματικών όταν ήσασταν στο σχολείο ή επιλέξατε μια καριέρα όπου νομίζατε ότι δεν θα χρειαζόταν ποτέ να συναντήσετε αριθμούς;

 Ή μήπως έχετε ένα παιδί που πανικοβάλλεται και μόνο στην ιδέα της άλγεβρας.

Τα μαθηματικά είναι απαραίτητα στην καθημερινότητά μας, αλλά για τα άτομα με μαθηματικό άγχος, οποιεσδήποτε εργασίες που σχετίζονται με τα μαθηματικά μπορούν να προκαλέσουν τρόμο και φόβο.

Στην ψυχολογία όταν αυτή η δυσφορία για το συγκεκριμένο μάθημα ξεπερνά κάποια όρια ανοχής, και δημιουργεί δυσκολία στην σχολική και όχι μόνο καθημερινότητα του παιδιού ή εφήβου, ή και ενήλικα, τότε μιλάμε για « Άγχος για τα μαθηματικά».

Η μαθηματική σκέψη…. με λίγα λόγια

Η μαθηματική σκέψη ενεργοποιεί στον εγκέφαλο ένα συγκεκριμένο δίκτυο ( frontoparietal -μετωπο-βρεγματικό), με ορισμένες περιοχές να παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα ή δομικές διαφορές.

Είναι αξιοσημείωτη η ύπαρξη  σύνδεσης της ικανότητας στα μαθηματικά με την κίνηση. Πρόσφατες νευροεπιστημονικές έρευνες έδειξαν ότι αυτή η βαθύτερη, εξελικτικά αρχαιότερη δομή του εγκεφάλου (που παλαιότερα συνδεόταν κυρίως με την κίνηση) παίζει καθοριστικό ρόλο στην αριθμητική σκέψη.

Αυτή η περιοχή λοιπόν,  λειτουργεί ως ο «διευθυντής» του εγκεφάλου. Στα «μαθηματικά μυαλά» παρουσιάζει υψηλή ανάπτυξη, καθώς υποστηρίζει την εργαζόμενη μνήμη (working memory), επιτρέποντας έτσι στο άτομο να συγκρατεί πολλαπλές μεταβλητές, εξισώσεις και αφηρημένους κανόνες ταυτόχρονα (The brain makes sense of math and language differently,University of Meriland, August 16, 2021)

Υπάρχει όμως και άλλη μια περιοχή, που Θεωρείται το «κέντρο των αριθμών». Είναι η Ενδοβρεγματική Αύλακα (Intraparietal Sulcus – IPS). Στα άτομα με έφεση στα μαθηματικά, η περιοχή αυτή επεξεργάζεται με εξαιρετική ακρίβεια τις ποσότητες, τα μεγέθη και τις χωρικές σχέσεις.

Ακόμα και ικανότητα αντίληψης μαθηματικών συμβόλων και εννοιών σχετίζεται με συγκεκριμένο σημείο του εγκεφάλου, που βοηθά στη σύνδεση των μαθηματικών συμβόλων με την πραγματική τους έννοια,  και στη μετάφραση των εννοιών από λεκτική μορφή σε οπτική/διαγραμματική (π.χ. από μια εξίσωση σε ένα γράφημα). 

Ας δούμε καταρχήν ποιες οι λειτουργίες και χαρακτηριστικά του εγκεφάλου σε άτομα με έφεση στα μαθηματικά:

Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός «μαθηματικός εγκέφαλος». Αντίθετα, τα άτομα με ιδιαίτερη έφεση στα μαθηματικά διαθέτουν ένα εξαιρετικά συντονισμένο και εξειδικευμένο δίκτυο νευρικών περιοχών, το οποίο λειτουργεί με μοναδική ταχύτητα, δομική πυκνότητα και αποδοτικότητα ( Massachusetts Institute of Technology, 2023)

Κοιτάξτε και κατανοείστε αυτή την διαφορετικότητα στον εγκέφαλο ατόμων  με έφεση στα μαθηματικά, και δείτε πως το παιδί σας δεν είναι «κουτό» αν δεν είναι «καλό» στα μαθηματικά.

«…Χρειάζεται πολύ Φαιά Ουσία…» ή «μην καταναλώνεις τόση Φαιά Ουσία…» 

Σας θυμίζουν τίποτα αυτές οι εκφράσεις; 

Στα Δομικά Χαρακτηριστικά (Ανατομία) ενός «μαθηματικού μυαλού», κυρίαρχο και χαρακτηριστικό ρόλο έχει η γνωστή και χιλιοειπωμένη από όλους πια, Φαιά Ουσία, αλλά όχι μόνο αυτή. Υπάρχει και Λευκή Ουσία, με αντίστοιχο ρόλο.

• Αυξημένη Φαιά Ουσία (Grey Matter): Μελέτες με fMRI (λειτουργική μαγνητική τομογραφία) δείχνουν ότι οι μαθηματικοί έχουν μεγαλύτερη πυκνότητα φαιάς ουσίας (νευρώνων) στις περιοχές του βρεγματικού και μετωπιαίου λοβού. (National Institutes of Health, 2019)
• Ισχυρή Λευκή Ουσία (White Matter): Η λευκή ουσία αποτελείται από τις «καλωδιώσεις» (νευράξονες) που συνδέουν τις διάφορες περιοχές. Τα άτομα με έφεση στα μαθηματικά έχουν εξαιρετικά αναπτυγμένες οδούς λευκής ουσίας, γεγονός που σημαίνει ότι οι πληροφορίες ταξιδεύουν ταχύτερα και πιο καθαρά ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια.

Οι Μοναδικές Λειτουργίες & Μηχανισμοί στον «μαθηματικό εγκέφαλο»

Τα μαθηματικά απαιτούν τόσο τη λογική/αλγοριθμική επεξεργασία (κυρίως αριστερό ημισφαίριο) όσο και την οπτικοακουστική/χωρική φαντασία (κυρίως δεξί ημισφαίριο). Ο εγκέφαλός τους παρουσιάζει άριστη επικοινωνία και συγχρονισμό μεταξύ των δύο ημισφαιρίων, μιλώντας για Αμφίπλευρη Συνεργασία (Left-Right Communication) των δύο ημισφαιρίων.

Σε αντίθεση με τους μη-μαθηματικούς, όταν οι ειδικοί στα μαθηματικά ακούν ή επεξεργάζονται σύνθετες μαθηματικές προτάσεις, ο εγκέφαλός τους «κλείνει» αυτόματα τις περιοχές που σχετίζονται με την «κοινή γλώσσα», αυτό δηλαδή που αντιλαμβάνεται ο κόσμος στο σύνολό του,  και ενεργοποιεί ένα εντελώς ξεχωριστό, αποκλειστικό δίκτυο αφηρημένης λογικής. Αυτό σημαίνει την ύπαρξη και χρήση ενός Αυτόνομου Μαθηματικού  Δικτύου .

Ο ρόλος της κληρονομικότητας και η επίδραση της εξάσκησης

Αν και υπάρχουν γονίδια (όπως το ROBO1) που σχετίζονται με  την προδιάθεση στα μαθηματικά, η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, είναι ο καθοριστικός παράγοντας. Αυτό σημαίνει πως η συνεχής ενασχόληση και η επίμονη εξάσκηση αναδιοργανώνουν τον εγκέφαλο, δημιουργώντας νέες, ισχυρότερες συνάψεις, βελτιώνοντας την ικανότητα στα μαθηματικά.

Και για να γίνει κατανοητή αυτή η διαφορά στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου ανά περίπτωση, ας δούμε πώς διαφέρει ο τρόπος σκέψης στα μαθηματικά μεταξύ όσων διαθέτουν «μαθηματική σκέψη» και αυτών "που δεν το έχουν" με τα μαθηματικά.

Το ότι δεν είμαι καλός στα μαθηματικά, δεν σημαίνει ότι είμαι «χαζός»

Η διαφορά στον τρόπο σκέψης ανάμεσα σε κάποιον με «μαθηματική σκέψη» και σε κάποιον που νιώθει ότι «δεν το έχει» δεν εντοπίζεται στην εξυπνάδα, αλλά στο πώς προσεγγίζουν, μεταφράζουν και διαχειρίζονται τις πληροφορίες.

Για ένα άτομο χωρίς μαθηματικό υπόβαθρο, τα μαθηματικά μοιάζουν συχνά με μια ξένη γλώσσα, αυτό που εμείς οι Έλληνες λέμε «κινέζικα»,  γεμάτη αυθαίρετους κανόνες που πρέπει να αποστηθιστούν.

Για κάποιον με μαθηματική έφεση, είναι ένα δυναμικό σύστημα μοτίβων και σχέσεων.

Η «Ανατομία» των δύο τρόπων σκέψης

Όταν το «πώς» βρίσκεται απέναντι στο «γιατί»

Όσοι «δεν το έχουν» εστιάζουν στο «πώς» γίνεται κάτι (π.χ. «πώς κάνω απαλοιφή παρονομαστών»). Αν ξεχάσουν το βήμα, χάνονται.

Αντίθετα, η μαθηματική σκέψη εστιάζει στο «γιατί». Αν κατανοείς τη λογική της ισότητας σε μια εξίσωση, μπορείς να ανασυνθέσεις τον κανόνα ακόμα κι αν τον ξεχάσεις.

Η έννοια της Αφαίρεσης (Abstraction):

Ο μαθηματικός εγκέφαλος έχει την ικανότητα να «απογυμνώνει» ένα πρόβλημα από τις περιττές πληροφορίες. Αν του δώσεις ένα πρόβλημα για τις τιμές των εισιτηρίων σε ένα τρένο, θα απομονώσει αμέσως τις μεταβλητές και τις σχέσεις τους, μετατρέποντας το σενάριο σε ένα καθαρό λογικό μοντέλο.

Ο μη-μαθηματικός συχνά αποσπάται από το πλαίσιο της ιστορίας.

Η ψευδαίσθηση του «Γεννιέσαι ή Γίνεσαι»:

Το άτομο «που δεν το έχει» λειτουργεί συνήθως με σταθερή νοοτροπία (fixed mindset), πιστεύοντας ότι η μαθηματική ικανότητα είναι ένα βιολογικό χάρισμα που του λείπει.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: «Δεν είμαι καλός -> Δεν προσπαθώ -> Δεν αναπτύσσω τις δυνατότητές μου στα μαθηματικά -> Επιβεβαιώνω ότι δεν είμαι καλός».

Η μαθηματική σκέψη χτίζεται πάνω σε μια νοοτροπία ανάπτυξης (growth mindset), όπου η δυσκολία μεταφράζεται απλώς ως ανάγκη για περισσότερη εξάσκηση.

Οι βασικές διαφορές στον τρόπο σκέψης τους συνοψίζονται στους εξής άξονες:

Ερωτήματα που προκύπτουν:

Πόσο συχνό είναι, λοιπόν, το άγχος για τα μαθηματικά; Πότε ξεκινά συνήθως;

Μπορεί να είστε καλοί στα μαθηματικά αλλά να εξακολουθείτε να έχετε άγχος για τα μαθηματικά;

Είναι πιο πιθανό να το βιώσουν τα κορίτσια από τα αγόρια;

Εάν έχετε άγχος για τα μαθηματικά, τι μπορείτε να κάνετε για να νιώσετε πιο άνετα με τα μαθηματικά;

Και αν είστε γονέας που βλέπει σημάδια άγχους για τα μαθηματικά στο παιδί σας, τι μπορείτε να κάνετε και πού μπορείτε να απευθυνθείτε για βοήθεια;

Οι ψυχολόγοι μελετούν από πού προέρχεται το άγχος για τα μαθηματικά, πώς επηρεάζει τη ζωή και την καριέρα των ανθρώπων και ποιες παρεμβάσεις μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να το ξεπεράσουν.

Άγχος για τα μαθηματικά: ένα ιδιαίτερο άγχος

Το άγχος για τα μαθηματικά δεν είναι μια κλινικά διαγνώσιμη μορφή άγχους, έχει όμως πολλά από τα ίδια χαρακτηριστικά και συμπτώματα και συμπεριφορές που έχουν και άλλες μορφές άγχους.

 Έτσι, συμπτώματα και συμπεριφορές, όπως η αρνητική αυτοδιάθεση, το να λέει κανείς  και να κάνει αρνητικές σκέψεις για τον  εαυτό του, για παράδειγμα:  «Δεν μπορώ να το κάνω αυτό. Δεν είμαι αρκετά έξυπνος», αλλά και σωματικά συμπτώματα όπως: κόπωση, εφίδρωση, ταχυπαλμία,  «θόλωση του μυαλού», μούδιασμα, κόμπος στο στομάχι, αίσθηση ναυτίας, όλα αυτά  ή κάποια από αυτά, είναι  παρόντα στο άγχος για τα μαθηματικά, και  εμφανίζονται απλώς  και μόνο με την σκέψη των ατόμων να κάνουν μαθηματικά ή και να κάνουν πραγματικά μαθηματικά, όπως ακριβώς συμβαίνει με άλλα είδη άγχους.

Οι συνέπειες του άγχους για τα μαθηματικά μπορεί να είναι τρομακτικές, αλλά οι γονείς, οι φροντιστές και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να λάβουν μέτρα για να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν τον φόβο τους για τα μαθηματικά.

Από το πιο απλό πράγμα στην καθημερινότητά μας (αγοράζω ψωμί) μέχρι σύνθετους υπολογισμούς επιχειρήσεων,  τα μαθηματικά είναι γεγονός. Αλλά για τα άτομα με άγχος για τα μαθηματικά, οτιδήποτε σχετίζεται με τα μαθηματικά και γενικά υπολογισμούς μπορεί να προκαλέσει ένα αίσθημα φόβου.

Το άγχος για τα μαθηματικά είναι μια ανησυχία ή φόβος που εμφανίζεται όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να λύσουν μαθηματικά προβλήματα, να δώσουν τεστ ή ακόμα και να σκεφτούν αριθμούς. Για τους ενήλικες που δεν έχουν τέτοιο πρόβλημα , μπορεί να είναι περίεργο να φανταστούν κάποιον να φοβάται τόσο πολύ τα μαθηματικά.

Όμως, ένα παιδί με άγχος για τα μαθηματικά δεν μπορεί απλώς να το ξεπεράσει επειδή ένας ενήλικας του λέει ότι τα μαθηματικά είναι εύκολα. 

Ας ξεχωρίσουμε όμως τα πράγματα

Και βέβαια δεν είναι απαραίτητο να αρέσουν σε όλους τα μαθηματικά, ούτε όλοι να είναι το ίδιο καλοί στα μαθηματικά.

Αν κάποιος λέει «α, δεν μου αρέσουν τα μαθηματικά», αυτή είναι μια γενική αντιπάθεια. Αλλά αν κάποιος λέει για παράδειγμα: «Δεν μπορώ να σκεφτώ…» ή «… αποφεύγω τα μαθηματικά, απλώς δεν παραδίδω τις εργασίες μου…» ή «… ιδρώνω και νευριάζω πολύ όταν πρέπει να κάνω μαθηματικά…» κ.λ.π.,  αυτό είναι πιθανότερο να είναι ένα πραγματικό ζήτημα μαθηματικού άγχους παρά μια γενική αντιπάθεια.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν «δεν το΄χει με τα μαθηματικά»

Για όσους αγχώνονται για τα μαθηματικά, η αντιμετώπιση των αριθμών είναι κυριολεκτικά επώδυνη. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν fMRI για να σαρώσουν τον εγκέφαλο ατόμων με άγχος για τα μαθηματικά και διαπίστωσαν ότι και μόνο η προσμονή για την εκτέλεση μαθηματικών αύξησε τη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανίχνευση απειλών και την εμπειρία του πόνου ( Lyons, IM, & Beilock, SL, PLOS ONE , Τόμος 7, Τεύχος 10, 2012) ).

Μαθηματικά και σχολείο

Το άγχος για τα μαθηματικά εμφανίζεται ήδη από το δημοτικό σχολείο. Για κάποια παιδιά εμφανίζεται γύρω στο γυμνάσιο, όταν τα μαθήματα των μαθηματικών αρχίζουν να γίνονται πιο δύσκολα και πιο περίπλοκα. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου το 20% έως 25% των παιδιών βιώνουν τουλάχιστον κάποιο βαθμό άγχους για τα μαθηματικά, το οποίο συνήθως διαρκεί και στην ενήλικη ζωή.

Άγχος στα μαθηματικά: μήπως μια «μεμαθημένη αντίδραση»;

Ο ρόλος του κοινωνικού στερεότυπου

Ωστόσο φαίνεται πως το άγχος για τα μαθηματικά είναι υψηλότερο στις γυναίκες και τα κορίτσια από ό,τι στους άνδρες και τα αγόρια. Αυτό δεν οφείλεται στο γεγονός ότι τα αγόρια είναι εκ φύσεως καλύτερα στην επεξεργασία αριθμών, εξηγούν οι ειδικοί. «Υπάρχει αυτό το κοινωνικό στερεότυπο ότι τα μαθηματικά είναι ένας ανδρικός τομέας και πολλές γυναίκες ενσωματώνουν αυτή την ιδέα», δήλωσε η Molly Jameson, PhD, εκπαιδευτική ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Βόρειου Κολοράντο. Αυτή η πεποίθηση μπορεί να τροφοδοτήσει το άγχος για τα μαθηματικά. Η έρευνά της δείχνει ότι ένας σημαντικός παράγοντας στο άγχος για τα μαθηματικά είναι η «αυτοαντίληψη» ενός παιδιού για τα μαθηματικά - με άλλα λόγια, η αυτοπεποίθησή του στην ικανότητά του να αντιμετωπίσει ένα μαθηματικό πρόβλημα ( Journal of Experimental Education , Τόμος 82, Τεύχος 4, 2014). 

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Όταν το άγχος δεν σε αφήνει να χρησιμοποιήσεις την ικανότητά σου να κατανοείς

Μερικοί άνθρωποι αναπτύσσουν άγχος για τα μαθηματικά επειδή δεν έχουν αυτό που λέμε «τις βάσεις». Είναι δύσκολο να κατακτήσει κανείς τα κλάσματα, για παράδειγμα, αν δεν έχει ακόμη κατανοήσει τους ακέραιους αριθμούς. Είναι αξιοπρόσεκτο όμως, πως ακόμη και εκείνοι που τα πάνε καλά στα μαθήματα γενικά, πάλι μπορεί να αναπτύξουν αυτό το άγχος. «Τα άτομα με υψηλό άγχος για τα μαθηματικά δεν στερούνται απαραίτητα γνώσης» ( Molly Jameson, PhD,  Journal of Experimental Education , Τόμος 82, Τεύχος 4, 2014) Ωστόσο, το υψηλό άγχος μπορεί να τους εμποδίσει να αξιοποιήσουν αυτή τη γνώση. «Είναι μια υπερβολική αντίδραση στα μαθηματικά που καταλαμβάνει πόρους στον εγκέφαλό τους και τους εμποδίζει να έχουν πρόσβαση στις δεξιότητες που χρειάζονται για να λύσουν το πρόβλημα».

Το άγχος των μαθηματικών επηρεάζει τις επιλογές και κατευθύνσεις του ατόμου

Μια σημαντική επίδραση στην ζωή

Αυτή η υπερβολική αντίδραση μπορεί να επηρεάσει την ακαδημαϊκή επίδοση και τις μελλοντικές επιλογές των ανθρώπων. Τα άτομα με υψηλό άγχος για τα μαθηματικά είναι λιγότερο πιθανό να ολοκληρώσουν μεταπτυχιακές σπουδές ή να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στους τομείς των επιστημών, της τεχνολογίας, της μηχανικής και των μαθηματικών ( Hart, SA, & Ganley, CM, Journal of Numerical Cognition , Τόμος 5, Τεύχος 2, 2019) ).

Ο φόβος των αριθμών μπορεί επίσης να εμποδίσει τους ανθρώπους να συμμετάσχουν στην καθημερινότητά τους. Μπορεί να τους οδηγήσει στο να αποφεύγουν καθημερινές καταστάσεις που χρησιμοποιούν τα μαθηματικά, όπως πληρωμές, υπολογισμούς, διαχείρισης χρημάτων, ακόμα και της διαπραγμάτευσης μισθών.

Ας επικεντρωθούμε στα παιδιά

Διαχείριση του άγχους στα μαθηματικά: βοηθήστε τα παιδιά να διαχειριστούν τον φόβο τους για τα μαθηματικά.

Εντοπίστε τα σημάδια. Εάν το παιδί σας δυσκολεύεται, μιλήστε με τους δασκάλους του. Οι εκπαιδευτικοί μπορεί να σας συστήσουν να κάνετε μια αξιολόγηση για μαθησιακές δυσκολίες όπως η δυσαριθμησία, μια πάθηση που επηρεάζει αρνητικά την ικανότητα στα μαθηματικά. Βέβαια σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να απευθυνθείτε σε ψυχολόγο, ιδανικά σε κάποιον που εξειδικεύεται στις «μαθησιακές δυσκολίες». Αξίζει να αποκλειστεί, αλλά το άγχος για τα μαθηματικά είναι πιο συχνό από τη δυσαριθμησία.

Εάν υποψιάζεστε άγχος, μιλήστε με το παιδί σας. Είναι νευρικό όταν διαβάζει ή απλώς απογοητευμένο; Τα παιδιά με άγχος για τα μαθηματικά τείνουν να χρησιμοποιούν αρνητικές δηλώσεις («Είμαι τόσο χαζός στα μαθηματικά») και κάνουν ό,τι μπορούν για να αποφύγουν τα μαθηματικά, όπως να μένουν σπίτι άρρωστα τις ημέρες των εξετάσεων.

 Προσέξτε «τη γλώσσα» σας.

Τα παιδιά μαθαίνουν από τους ενήλικες, από περιβάλλον τους

Τα μηνύματα που ακούν τα παιδιά για τα μαθηματικά,  μπορούν να μεταδώσουν ότι τα μαθηματικά είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγουμε. Ακόμα και  ένα αυθόρμητο σχόλιο του δασκάλου ή του γονιού, όπως «Ας αφήσουμε στην άκρη τα βιβλία μαθηματικών μας τώρα και ας κάνουμε κάτι διασκεδαστικό» υποδηλώνει ότι τα μαθηματικά είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό. Προσέξτε να μην μιλάτε για τα μαθηματικά με αρνητικούς όρους,  ιδιαίτερα αν έχετε και εσείς το δικό σας άγχος για τα μαθηματικά.

Ζητήστε βοήθεια από το σχολείο του παιδιού σας

Η συνεργασία με το σχολείο του παιδιού σας είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να τους εξασφαλίσετε τους πόρους, τους τρόπους και τα μέσα που χρειάζονται για την επίτευξη του σκοπού, που δεν είναι άλλος από την υγεία, την ευζωία, την ανάπτυξη του παιδιού σας, σε συνδυασμό αλλά και μέσα από την διαδικασία της μάθησης.

Βοηθήστε τα παιδιά να αναπτυχθούν. Όσον αφορά τα μαθηματικά, πολλοί άνθρωποι έχουν μια «σταθερή νοοτροπία» — πιστεύουν ότι οι μαθηματικές δεξιότητες είναι κάτι που είτε έχεις είτε όχι. 

Όμως τελικά, ο καθένας μπορεί να μάθει μαθηματικά, αρκεί να εξασκήσει τις δεξιότητές του, και σιγά – σιγά να μάθει ίσως και «να σκέφτεται μαθηματικά». 

Πώς θα γίνει αυτό; Ξεκινήστε από την σκέψη του παιδιού και το συναίσθημά του. Βοηθήστε τα παιδιά να αναπτύξουν μια «νοοτροπία ανάπτυξης» — μια πεποίθηση ότι οι ικανότητες μπορούν να βελτιωθούν με την πάροδο του χρόνου. Ένας τρόπος για να το κάνετε αυτό είναι να επικεντρωθείτε στην προσπάθεια, όχι στα αποτελέσματα: Αντί να αντιδράσετε έντονα για τον βαθμό που πήραν στο τεστ μαθηματικών, και να σταθείτε σε αυτό διογκώνοντας την αξία του βαθμού είτε χαμηλού είτε ψηλού,  επαινέστε τα για το πόσο σκληρά δούλεψαν για να μάθουν μια δύσκολη νέα μαθηματική δεξιότητα.

Βελτιώστε τις δεξιότητες μελέτης. Πολλές έρευνες, αλλά και η ίδια η καθημερινή εμπειρία γονιών και δασκάλων δείχνουν πως το άγχος για τα μαθηματικά μπορεί να οδηγήσει τα παιδιά να αποφεύγουν το διάβασμα. Μπορεί να καταλήξουν λιγότερο προετοιμασμένα για τις εξετάσεις και ακόμη πιο αγχωμένα.

Η γνώση των μαθηματικών είναι αθροιστική, με το ένα μάθημα να βασίζεται στο άλλο. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν αυτή την λογική. Αν είναι πολύ αγχωμένα για να μάθουν, μπορεί να μείνουν πίσω και να δυσκολευτούν να  καλύψουν αυτή την μαθηματική συνέχεια στην γνώση. Για να αποφύγετε αυτό το αποτέλεσμα, βοηθήστε τα παιδιά να εξασκούνται στα μαθηματικά, να παρακολουθούν την εργασία τους καθώς προχωρούν στο πρόγραμμα σπουδών, και να αναπτύξουν καλές συνολικά δεξιότητες μελέτης.

Γονείς και δάσκαλοι,  διδάξτε καλύτερες συνήθειες μελέτης, για να  βοηθήσετε τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που τα κάνουν να νιώθουν άγχος.

Δώστε ευκαιρίες για επιτυχία στα μαθηματικά, ενισχύστε  την αυτοπεποίθησή τους

Είναι σημαντικό να δώσουμε ευκαιρίες για επιτυχία στα μαθηματικά, ώστε να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθησή τους. Η αυτοπεποίθηση ενός ατόμου στην ικανότητά του να πετύχει σε μια συγκεκριμένη εργασία, είναι κρίσιμη για το αν το άγχος για τα μαθηματικά επηρεάζει την απόδοσή του.

Το να βοηθάτε τα παιδιά σας να χτίσουν αυτή την αυτοπεποίθηση, είναι πραγματικά σημαντικό. Έτσι, ακόμα κι αν έχουν άγχος,  η αυτοπεποίθηση  χρησιμεύει ως προστατευτικός παράγοντας,  και το άγχος δεν επηρεάζει απαραίτητα την απόδοσή τους.

Χτίστε την αποτελεσματικότητα

Το να δείξετε σε κάποιον ότι μπορεί να το κάνει, να λύσει μια άσκηση, είναι τόσο σημαντικό. Και μερικές φορές αυτό σημαίνει ότι με τα παιδιά και το άγχος για τα μαθηματικά, ίσως χρειαστεί να τους δώσουμε κάποια προβλήματα ή κάποια μαθηματική εργασία που είναι στο επίπεδό τους ή ίσως λίγο κάτω από το επίπεδό τους, ώστε να έχουν αυτές τις ευκαιρίες για επιτυχία. Μόλις αρχίσουν να αισθάνονται ότι είναι ικανά για επιτυχία, τότε θα καταβάλουν προσπάθεια, θα προσπαθήσουν. Θα κάνουν ερωτήσεις και θα επιμείνουν. Επομένως, η οικοδόμηση της αυτοπεποίθησης και αποτελεσματικότητα, πάνε μαζί!

Οφείλω να πω, πως  το άγχος για τα μαθηματικά τείνει να είναι το πιο μελετημένο ίσως  από αντίστοιχα θέματα στον ακαδημαϊκό τομέα.  Βεβαίως υπάρχουν και άλλα είδη άγχους που σχετίζονται με το σχολείο και την μάθηση . Υπάρχει λοιπόν το άγχος ανάγνωσης, το άγχος για τις ξένες γλώσσες, το άγχος για τους υπολογιστές ή την τεχνολογία. Επίσης για συγκεκριμένους τομείς των φυσικών επιστημών. Όπως η χημεία. Υπάρχουν πολλές μελέτες που εξετάζουν το άγχος της χημείας, αλλά τα μαθηματικά είναι απολύτως, νομίζω, το πιο ερευνημένο πεδίο, και αυτό πιθανώς επειδή είναι ένας τόσο έντονα «αντιπαθής» τομέας για πολλούς ανθρώπους. 

Υ.Γ. «Προωθήστε την ψυχική υγεία. Το άγχος για τα μαθηματικά είναι πιο συχνό σε άτομα που βιώνουν γενικό άγχος. Εάν το παιδί σας φαίνεται αγχωμένο σε άλλες καταστάσεις, η αντιμετώπιση του γενικού άγχους μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση του άγχους που σχετίζεται με τα μαθηματικά. Και εδώ η συμβολή ψυχολόγου είναι σημαντική.

Επιπλέον,  τα μαθηματικά δεν χρειάζεται να είναι ο εχθρός. Βοηθώντας τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους, μπορείτε να τα προετοιμάσετε για την επιτυχία στο σχολείο και στη ζωή».

Σαμόλη Ειρήνη Ψυχολόγος (Grow your Soul - Healing Psychology – Άγχος για τα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ - ένα αιωνίως «δύσκολο» μάθημα ! - Σαμόλη Ει., 2026)

ΠΗΓΕΣ

Hart, SA, & Ganley, CM, Journal of Numerical Cognition , Τόμος 5, Τεύχος 2, 2019

Journal of Experimental Education , Τόμος 82, Τεύχος 4, 2014

Lyons, IM, & Beilock, SL, PLOS ONE , Τόμος 7, Τεύχος 10, 2012

The brain makes sense of math and language differently, University of Maryland, August 16, 2021,

https://cmns.umd.edu/news-events/news/brain-makes-sense-math-and-language-differently

Tudor Popescu et al., 2019, The brain-structural correlates of mathematical expertise National Insitutes of Health (NIH)             https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6996130/

Xueying Ren, Melissa E. Libertus,  Identifying the Neural Bases of Math Competence Based on Structural and Functional Properties of the Human Brain, 2023 Massachusetts Institute of Technology.

https://direct.mit.edu/jocn/article/35/8/1212/115977/Identifying-the-Neural-Bases-of-Math-Competence

https://www.apa.org/monitor/2023/09/tackling-school-avoidance

https://www.apa.org/news/podcasts/speaking-of-psychology/math-anxiety