6988697560 Νέα Σμύρνη, Αττική mentalhealth.esamoli@gmail.com

Μνησικακία

Μνησικακία

Μνησικακία: Εμμονή ή άμυνα; Κατάσταση ή χαρακτηριστικό προσωπικότητας; Ή μήπως ένας κρυφός συμβιβασμός;

Σε κάθε περίπτωση μιλάμε για ένα συναίσθημα που μπορεί να προκύψει από στιγματισμό, παραβίαση ή κακομεταχείριση.

 

«…Αφού με πλήγωσες τότε, έχω το δικαίωμα να σε τιμωρώ τώρα….»

«…Δεν θα το ξεχάσω ποτέ, γιατί αν το ξεχάσω, θα το ξανακάνεις….»

«…Δεν άλλαξες πραγματικά, απλώς προσποιείσαι….»

«…Πρέπει να νιώσεις την ενοχή που μου προκάλεσες….»

 

Σκεφτείτε λίγο… Μήπως «κρατάτε τεφτέρι» στις σχέσεις σας, στις προσωπικές, επαγγελματικές, κοινωνικές;

Μήπως νοιώθετε έναν ατελείωτο θυμό για πρόσωπα και καταστάσεις παρελθόντος, που δεν μπορείτε να ξεπεράσετε;

Μήπως σας πνίγει η αδικία, και εσείς πάντα δεν αντιδρούσατε αλλά υπομένατε; 

 

 «Μνησικακία»: μια αρχαία ελληνική λέξη

Μια λέξη, που όπως όλες οι ελληνικές δείχνουν τον πλούτο της γλώσσας και την εννοιολογική τους ακρίβεια.

Ετυμολογικά, η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό μνησικακέω (< μνήμη + κακόν), που σημαίνει, θυμάμαι το κακό που μου έκαναν.

Είναι η τάση ή το συναίσθημα να θυμάται κανείς με πικρία και αντιπάθεια το κακό που του έκαναν οι άλλοι, ενώ  συχνά διακατέχεται από την επιθυμία εκδίκησης ή ανταπόδοσης.

Ο μνησίκακος άνθρωπος σε μια σχέση λειτουργεί με βάση το παρελθόν, κρατώντας ένα «αιώνιο τεφτέρι» με λάθη. Η σκέψη του εγκλωβίζεται σε μοτίβα άμυνας, ελέγχου και συναισθηματικής τιμωρίας.

Η μνησικακία είναι ένα ισχυρό συναίσθημα που χαρακτηρίζεται από έντονα συναισθήματα θυμού ή απογοήτευσης, σε συνδυασμό με ένα αίσθημα αδικίας ή προδοσίας. Είναι ένα συναίσθημα που μπορεί να προκύψει από στιγματισμό, παραβίαση ή κακομεταχείριση.

 

Αλήθεια πώς λειτουργεί το μυαλό του μνησίκακου;

Είναι σαν να υπάρχει μια Μόνιμη καταγραφή. Πώς; Κρατάει ακριβές αρχείο από παλιά: λάθη, λέξεις και συμπεριφορές.

Ενώ δεν υπάρχει η συγχώρεση. Η Άρνηση συγχώρεσης  λοιπόν, καθώς η «συγγνώμη» γι' αυτόν είναι απλή ανακωχή, όχι λήξη του θέματος.

Πώς αντιδρά; Με την Συλλογή «όπλων»: Αποθηκεύει τα παράπονα, για να τα χρησιμοποιήσει ως επιχειρήματα σε μελλοντικούς καβγάδες.

Είναι καχύποπτος : Ερμηνεύει ακόμα και τις ουδέτερες ή θετικές πράξεις σου ως ύποπτες.

Η Θυματοποίηση,  αποτελεί την δικαιολογία του: Πιστεύει ακράδαντα ότι είναι πάντα το αδικημένο μέρος της σχέσης.

 

Ας το δούμε κάπως πιο αναλυτικά:

Όταν σκέφτεσαι διαρκώς την αδικία: το «…δεν ξεχνώ…»

Το άτομο αναπαράγει διαρκώς στο μυαλό του το τραύμα ή την αδικία που έχει βιώσει κάποια μεμονωμένη φορά στην ζωή του, ή κάποιες φορές κατ` επανάληψη, και έτσι ξεκινά ο κύκλος, αυτός ο φαύλος, η σκέψη που χαρακτηρίζεται από:

Το άτομο αισθάνεται ότι έχει αδικηθεί, αλλά δεν έχει τη δύναμη ή τα μέσα να αλλάξει την κατάσταση. Κάτι που οδηγεί σε εσωτερικό θυμό.

 

Πώς εκδηλώνεται ο μνησίκακος στη σχέση

 

Είναι θέμα προσωπικότητας;  Μια ενδιαφέρουσα ερώτηση…

Υψηλή νευρωτικότητα,  χαμηλή συγκαταβατικότητα και  έντονη ευθιξία….

Η μνησικακία είναι ένα σύνθετο, «ψυχρό» συναίσθημα που προκύπτει από την αδυναμία επεξεργασίας και έκφρασης του θυμού, του φόβου ή της αδικίας, με αποτέλεσμα το άτομο να «μηρυκάζει» εμμονικά το παρελθόν. Στην ψυχολογία, η τάση να κρατά κανείς κακία συνδέεται στενά με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και τύπους προσωπικότητας, καθώς ο τρόπος που επεξεργαζόμαστε τις διαπροσωπικές συγκρούσεις διαφέρει ριζικά από άνθρωπο σε άνθρωπο ( Researchgate, 2001).

 

Ας δούμε για ποιούς τύπους προσωπικότητας μιλάμε, και με ποια χαρακτηριστικά:

Οι εσωστρεφείς τύποι τείνουν να εσωτερικεύουν τα συναισθήματά τους. Αντί να αντιμετωπίσουν άμεσα μια κατάσταση, αναλύουν ξανά και ξανά το γεγονός στο μυαλό τους, επιτρέποντας στη μνησικακία να γιγαντωθεί. 

Οι ιδιαίτερα Συναισθηματικοί τύποι,  αυτοί που  παίρνουν τα πράγματα πιο προσωπικά και βιώνουν τις πληγές βαθύτερα, ειδικά όταν θίγονται οι προσωπικές τους αξίες.

Άτομα που έχουν τάση για αρνητικά συναισθήματα και άγχος. Αναπαράγουν διαρκώς στο μυαλό τους το ίδιο δυσάρεστο γεγονός.

Τα άτομα με έντονη την διάθεση να  κρίνουν. Μιλάμε γι` αυτούς που τους χαρακτηρίζει η έντονη ανάγκη για δικαιοσύνη, η τάξη και το οριστικό κλείσιμο (closure) των καταστάσεων. Όταν μια αδικία παραμένει ανεπίλυτη, δυσκολεύονται να την προσπεράσουν. 

Ή τύποι που καταπιέζουν τον θυμό τους για να διατηρήσουν την αρμονία. Όταν όμως οι άλλοι εκμεταλλεύονται την καλοσύνη τους, η καταπίεση αυτή μετατρέπεται σε χρόνια πικρία….

Άτομα με συναισθηματική αστάθεια βιώνουν πιο έντονα αρνητικά συναισθήματα και παγιδεύονται σε κύκλους αρνητικών σκέψεων (rumination). 

Άτομα με Χαμηλή Δεκτικότητα ή Συνεργατικότητα / Προσήνεια (Agreeableness), τα οποία χαρακτηρίζονται από έλλειψη ενσυναίσθησης, καχυποψία,  και  δυσκολία στην παροχή συγχώρεσης, τροφοδοτούν άμεσα τη διατήρηση της έχθρας (Roamers Therapy). 

Άτομα που η προσοχή τους μένει κλειστή στο «εγώ». Εδώ το άτομο νοιάζεται μόνο για τη δική του δικαίωση και όχι για τη σχέση.

Σε πιο ακραίες ή κλινικές περιπτώσεις, η μνησικακία αποτελεί δομικό στοιχείο της προσωπικότητας, αλλά σε αυτές τις περιπτώσει μιλάμε για Διαταραχές Προσωπικότητας, που δεν αφορούν το συγκεκριμένο άρθρο.

 

Ψυχολογικά Προφίλ ανθρώπων που … «κρατούν κακία».o

 

Άραγε γιατί «κρατούν κακία»;

Οι Τελειομανείς, γιατί;->  Έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τους άλλους. Όταν οι άλλοι αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν στα κριτήριά τους, νιώθουν προδομένοι.

Αυτοί που αποφεύγουν τις συγκρούσεις (People-pleasers), γιατί;-> Λένε πάντα «ναι» παραμελώντας τον εαυτό τους. Η συσσωρευμένη καταπίεση γεννά μια βαθιά, εσωτερική αγανάκτηση.

Αυτοί που έχουν το Προφίλ του «Θύματος», γιατί;->  Άνθρωποι που πιστεύουν ότι ο κόσμος είναι μόνιμα εναντίον τους. Χρησιμοποιούν τη μνησικακία ως συναισθηματική πανοπλία για να μην πληγωθούν ξανά.

 

Ένα σύνθετο συναίσθημα που περιλαμβάνει τόσο ψυχολογικούς όσο και κοινωνιολογικούς παράγοντες.

H μνησικακία στο πλαίσιο των προσωπικών/συντροφικών σχέσεων και του εργασιακού περιβάλλοντος

Στις προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις, η μνησικακία λειτουργεί σαν ένα «βραδύκαυστο» δηλητήριο. Αν και η ρίζα της είναι η ίδια (ανεπίλυτος θυμός), εκδηλώνεται και επηρεάζει τη δυναμική των δύο αυτών περιβαλλόντων με εντελώς διαφορετικό τρόπο.

….Όταν το πλαίσιο είμαστε «οι δυό μας….» -  «ο Λογιστής και το … τεφτέρι του…»

Στις συντροφικές σχέσεις, η μνησικακία είναι ιδιαίτερα καταστροφική επειδή υπάρχει υψηλή συναισθηματική επένδυση και προσδοκία ασφάλειας.

Θυμηθείτε το «τεφτέρι» που λέγαμε ….Η δυναμική του «Λογιστή»: Το άτομο κρατά ένα νοητό τεφτέρι με όλα τα παλιά λάθη του συντρόφου. Σε κάθε νέο καβγά, επαναφέρει γεγονότα που υποτίθεται ότι είχαν ξεπεραστεί.

«…Θα ξεχάσω νομίζεις που….;»

«..Τότε είχες πει…..»

«Πριν τρία χρόνια είχες κάνει το ίδιο...»

 

Όταν  «το δίκαιο»  είναι πιο σημαντικό από την σχέση… ένα «πέτρινος τοίχος» μπαίνει ανάμεσά μας….

Η επιθυμία να αποδειχθεί ποιος έχει δίκιο,  γίνεται πιο σημαντική από την ίδια τη σχέση, και αυτό αποτελεί μια παγίδα, την «Παγίδα του «Δίκιου». Και έτσι η σχέση περνάει στην κατάσταση της Απομάκρυνσης. Η Συναισθηματική Απομάκρυνση (Stonewalling) εδραιώνεται, και  αντί για επικοινωνία, επιλέγεται η σιωπή, η ψυχρότητα και η άρνηση της εγγύτητας (σωματικής ή συναισθηματικής) ως τιμωρία. Αποτέλεσμα; Η Διάβρωση της εμπιστοσύνης, δημιουργία τοξικού κλίματος και, τελικά, συναισθηματικό ή πραγματικό διαζύγιο. Η μνησικακία σκοτώνει τον αυθορμητισμό και την οικειότητα.

…Όταν το πλαίσιο είναι το Εργασιακό Περιβάλλον…

Στην εργασία, η μνησικακία σπάνια εκδηλώνεται ανοιχτά λόγω των κανόνων επαγγελματισμού. Μετατρέπεται, όμως, σε υπόγεια τοξικότητα.

Καταστάσεις όπως: η καθυστέρηση στην παράδοση έργων (projects) που χρειάζεται ο συνάδελφος που «αντιπαθούμε», σκόπιμη παράλειψη ενημερώσεων σε email, ή τυπική/ψυχρή επικοινωνία, αποτελούν εκδηλώσεις μνησικακίας, με την μορφή της Παθητικής Επιθετικότητας.

Το κλίμα εμπλουτίζεται με Κουτσομπολιό και Κλίκες (Subversion). Έτσι έχουμε  δημιουργία συμμαχιών με σκοπό την υπονόμευση της φήμης ή της αυθεντίας ενός συναδέλφου ή του προϊσταμένου.

Όταν η άλλη πλευρά είναι ένα σύστημα – «η σιωπηλή παραίτηση»…

Όταν η μνησικακία στρέφεται κατά της ίδιας της εταιρείας (π.χ. μετά από μια άδικη άρνηση προαγωγής ή αύξησης), ο εργαζόμενος κάνει μόνο τα απολύτως απαραίτητα, αποσυνδέεται συναισθηματικά και σαμποτάρει τη δική του εξέλιξη. Είναι αυτό που εκδηλώνεται ως  Μειωμένη Απόδοση (Quiet Quitting).

Αποτέλεσμα; Η καταστροφή της ομαδικότητας, δημιουργία εχθρικού εργασιακού περιβάλλοντος και επαγγελματική εξουθένωση (burnout).

Συνέπεια; Η κατάρρευση της οικειότητας, η μείωση της παραγωγικότητας, η δημιουργία κλικών… Μια κατάσταση με αρνητικά αποτελέσματα για όλες τις πλευρές.

 

Θυμήσου πόσες εκφράσεις…

Τι σου λέει  το… «έχει ο καιρός γυρίσματα», ή «πίσω έχει η αχλάδα την ουρά», «θα γυρίσει ο τροχός» κ.ά. εκφράσεις που θα λέγαμε πως  βρίθουν μνησικακίας.

Μια σειρά από λέξεις, έννοιες, χαρακτηρισμοί που δείχνουν πως έχουν άλλο περιεχόμενο ή πως αφορούν άλλους χώρους π.χ. πολιτικούς αλλά και όχι μόνο. Λέξεις όπως καιροσκοπισμός, ρεβανσισμός, οπορτουνισμός, σπέκουλα κ.ά. ίσως τελικά δεν είναι παρά «εκλεπτυσμένες» μορφές μιας συγκαλυμμένης μνησικακίας.

«…να πάρουν το αίμα τους πίσω….»

Θυμήσου καυγάδες «Ομηρικούς», αλλά και «τραγικά γεγονότα», ή «βεντέτες» ως «ξέπλυμα τιμής». Τελικά αφορούν εκδηλώσεις «ανεξήγητης» μνησικακίας. Αυτό το «να πάρουν το αίμα τους πίσω»!

Μια δυσανάλογη αντίδραση ή άλλως  «…δι ασήμαντον αφορμήν…»

Τόσα θλιβερά συμβάντα μεταξύ των ανθρώπων ως αποτέλεσμα μιας δυσανάλογης αντίδρασης. Γιατί έτσι το αντιλαμβάνονται όλοι οι άλλοι που είναι θεατές των δρώμενων. Καταστάσεις για τις οποίες ακούμε να λένε:  «δι ασήμαντον αφορμήν» ή «πολύ κακό για το τίποτα», δεν είναι παρά ετεροχρονισμένη, «ανεξήγητη» και «ασύμμετρη» έκρηξη οργής, μανίας και θυμού, που κρύβουν μια παρατεταμένη, σιγοκαίουσα, απωθημένη και συμπιεσμένη μνησικακία. Βέβαια μην ξεχνάμε, πως ο θυμός και η εκδήλωσή του σχεδόν πάντα εμφανίζεται με αυτήν την «ασυμμετρία» μεταξύ έντασης έκρηξης και αιτίας (Διαβάστε σχετικό άρθρο μου «ΘΥΜΟΣ: Το πιο σαγηνευτικό από τα αρνητικά συναισθήματα»).

Το «σαράκι» της μνησικακίας

Το σαράκι της μνησικακίας μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και μέσα στην ίδια την οικογένεια ή και μεταξύ συγγενικών οικογενειών.  Θα έλεγε κανείς, πως ως σαράκι,  κατατρώγει όχι μόνο άτομα, αλλά και οικογένειες, ομάδες (όχι μόνο ποδοσφαιρικές ή σχολικές) τάξεις, κόμματα, έθνη, όπως και θρησκείες και πολιτισμούς.

Το «έχουν προηγούμενα» σου θυμίζει κάτι; Ε! Αυτό είναι. Οι λεγόμενες διαφορές που όμως δεν λύνονται. Για ποιόν λόγο; Τι τους εμποδίζει; Μήπως  το μυαλό «έχει κολλήσει» στο παρελθόν σαν μια εμμονή που δεν αφήνει ούτε να φτιάξουν την σχέση αλλά και ούτε ο καθένας να προχωρήσει μπροστά, αφού λύσει τα δικά του προσωπικά «άλυτα»;  και γιατί; Μήπως αυτό το «κόλλημα» της σκέψης είναι μια άμυνα να αντιμετωπίσεις τα δικά σου θέματα; Μήπως τελικά όλα οχυρώνονται βολικά λοιπόν στην δήθεν αδιαφορία, αλλά το οχυρό αυτό κρύβει το θηρίο που το λένε μνησικακία;

Νευροεπιστήμη, American Psychological Association (APA) και Ψυχανάλυση

Η μνησικακία, η οποία στην ψυχολογική ορολογία της American Psychological Association (APA) προσεγγίζεται κυρίως μέσω των εννοιών του resentment (πικρία/μνησικακία) και του holding a grudge (διατήρηση κακίας), ορίζεται ως μια εμμένουσα κατάσταση κακότητας ή θυμού εξαιτίας μιας αντίληψης αδικίας ή προσβολής.

Το άτομο αναπαράγει διαρκώς στο μυαλό του το τραύμα ή την αδικία, ενεργοποιώντας επαναλαμβανόμενα τα ίδια νευρωνικά μονοπάτια και διατηρώντας το νευρικό σύστημα σε κατάσταση διέγερσης(The Neuroscience of Forgiveness & 6 Common Barriers, Kinga Mnich, PhD, 2026)   

Εμμονή και Διάρκεια: Σε αντίθεση με τον παροδικό θυμό, η μνησικακία αποτελεί μια διαρκή συναισθηματική στάση.

Επιπτώσεις στον Ψυχισμό

Πώς λειτουργεί ο κύκλος

  1. Φθόνος: «Θέλω αυτό που έχεις και νιώθω κατώτερος».
  2. Θυμός & Ενοχή: «Σε μισώ γι' αυτό, αλλά νιώθω ενοχές που έχω τόσο κακά συναισθήματα».
  3. Μνησικακία: «Δεν εκφράζω τον θυμό μου, αλλά δεν ξεχνώ ποτέ τι μου στερείς».

 

Η ψυχαναλυτική προσέγγιση του θέματος

Σύμφωνα με την ψυχανάλυση,  οι μηχανισμοί  της απώθησης, της ενοχής και της διαχείρισης του Θυμού, εξηγούν τη μνησικακία. 

Πρόκειται δηλαδή για τον θυμό που απωθήσατε, το σπρώξατε, τον κρύψατε , αφού δεν μπορέσατε ποτέ να εκφράσετε ανοιχτά τον θυμό ή την απογοήτευσή σας τη στιγμή που βιώσατε τα συναισθήματα αυτά  (συχνά λόγω φόβου απόρριψης ή κοινωνικών κανόνων), όμως το συναίσθημα δεν χάνεται. Έτσι όλο αυτό έγινε μια άμυνα προστασίας του «εγώ» σας. Και εκεί, κρυμμένος στο ασυνείδητο, μετατράπηκε σε μια στάση διαρκούς, υπόγειας δυσαρέσκειας.

Όμως «η ηθική πλευρά του εαυτού», το λεγόμενο  «Υπερεγώ» , κρατάει «λογαριασμό». Το άτομο αναπαράγει εσωτερικά σκηνικές εκδίκησης ή πικρίας, βασανίζοντας τον ίδιο του τον εαυτό.

Στην ψυχαναλυτική θεωρία, η μνησικακία, ο φθόνος και η ενοχή συνδέονται στενά. Αποτελούν ένα εσωτερικό τρίγωνο που τροφοδοτείται από το ασυνείδητο.

 

Η σύνδεση με τον Φθόνο (Envy)

Η ρίζα της αδικίας:

Πώς ξεκινά όλο αυτό; Ο φθόνος ξεκινά όταν το άτομο νιώθει ότι στερείται κάτι που έχει κάποιος άλλος (αγάπη, επιτυχία, προσόντα) αλλά και όταν νοιώθει πως αδικείται ή μειώνεται από κάποιον άλλον, και το άτομο δεν εξωτερικεύει αυτά τα συναισθήματά του.

Η Μετατροπή του συναισθήματος σε μνησικακία:

Αν το άτομο δεν μπορεί να ξεπεράσει ή να φτάσει τον άλλον, ο φθόνος μεταλλάσσεται σε μνησικακία.

Η μνησικακία ως «ασπίδα»: η Ασυνείδητη άμυνα

Η μνησικακία λειτουργεί ως άμυνα. Το άτομο πείθει τον εαυτό του ότι ο άλλος είναι «κακός» ή «άδικος», ώστε να εκλογικεύσει το δικό του μίσος ή ακόμη και να δικαιολογήσει την αδυναμία του να αντιδράσει.

 

Η σύνδεση με την Ενοχή (Guilt) 

Ο εγκλωβισμός και ο συμβιβασμός

Ο Φρόυντ εξήγησε ότι όταν νιώθουμε επιθετικότητα (ή φθόνο) για κάποιον, η εσωτερική μας συνείδηση, μας τιμωρεί με ενοχές. Και καθώς η ενοχή δεν μας επιτρέπει να εκφράσουμε τον θυμό μας προς τα έξω, τότε τον στρέφουμε προς τα μέσα, τον εγκλωβίζουμε δηλαδή . Έτσι λοιπόν εμφανίζεται η μνησικακία ως συμβιβασμός. Η μνησικακία είναι το αποτέλεσμα αυτού του εγκλωβισμού. Είναι ένας «παθητικός» τρόπος να κρατάμε ζωντανό τον θυμό, χωρίς να προχωράμε σε ανοιχτή σύγκρουση που θα μας προκαλούσε περισσότερες ενοχές.

 

Ένα σύνθετο συναίσθημα με σοβαρές επιπτώσεις - Συμπεράσματα 

Η μνησικακία  λοιπόν, είναι ένα σύνθετο συναίσθημα που βασίζεται στην καταστολή του θυμού, στον φόβο της επανάληψης μιας πληγής,  και στην ανάγκη για προσωρινό έλεγχο. 

Οι επιπτώσεις της είναι σημαντικές στην εσωτερική γαλήνη και ψυχική ισορροπία καθώς προκαλεί χρόνια ψυχική και σωματική κόπωση. Αυξάνει το άγχος και όχι απλά επιβαρύνει, μάλλον  δηλητηριάζει τις διαπροσωπικές σχέσεις, καθώς καταστρέφει την εμπιστοσύνη και αντικαθιστά την οικειότητα με την καχυποψία.

Συνέπειες στις Σχέσεις

 

Επιπτώσεις της μνησικακίας και «η Οδός της Θεραπείας»

Τί μπορεί να γίνει για την πρόληψη ή και την αντιμετώπιση της μνησικακίας;

Η διεκδίκηση και η σύγκρουση απαιτούν θάρρος, τόλμη, ευθύτητα και ανδρεία. Το θάρρος και διεκδικητική ικανότητα δεν αποτελούν έμφυτες δεξιότητες. Δε χαρίζονται,  ούτε κληρονομούνται.  Όμως  δημιουργούνται,  καθώς ασκούνται. 

Η παρακαταθήκη της «Τραγικής σκέψης» δικαιώνεται διαχρονικά μέσα από τη σύγκρουση, λύση, την κάθαρση ακόμα και τη συμφιλίωση.

Τα πιο εμβληματικά, επιστημονικά άρθρα και μετα-αναλύσεις συνδέουν τη θετική ψυχολογία, τις φυσιολογικές επιπτώσεις της μνησικακίας και τις παρεμβάσεις διαχείρισής της:

Πληθώρα επιστημονικών δεδομένων  δείχνουν ότι η μνησικακία λειτουργεί ως πηγή χρόνιου διαπροσωπικού στρες. Η απελευθέρωση από αυτήν προστατεύει το ανοσοποιητικό σύστημα και μειώνει τα ποσοστά θνησιμότητας. 

 

Οι μελέτες

«Efficacy of psychotherapeutic interventions to promote forgiveness: A meta-analysis», Wade, N. G., Hoyt, W. T., Kidwell, J. E., & Worthington, E. L. , 2014

Πρόκειται για μια κορυφαία μετα-ανάλυση που εξέτασε δεκάδες κλινικές δοκιμές. Αποδεικνύει ότι οι δομημένες παρεμβάσεις συγχώρεσης μειώνουν αποτελεσματικά τη μνησικακία, την κατάθλιψη και το άγχος, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη θετική διάθεση. 

 

Μνησικακία και Συγχωρετικότητα – μια ενδιαφέρουσα μελέτη…

«Granting Forgiveness or Harboring Grudges: Implications for Emotion, Physiology, and Health», 2001

Η μελέτη αυτή απέδειξε πειραματικά,  ότι όταν οι συμμετέχοντες αναπολούσαν γεγονότα με μνησικακία (harboring a grudge), εμφάνιζαν άμεση αύξηση της αρτηριακής πίεσης, του καρδιακού ρυθμού και της μυϊκής έντασης στο πρόσωπο. Αντίθετα, η υιοθέτηση μιας στάσης συγχώρεση  (Forgiveness), μείωνε το φυσιολογικό στρες.

Η συγχώρεση

Η συγχώρεση συχνά συγχέεται με την επιδοκιμασία της κακής συμπεριφοράς, το να ξεχνάμε τι συνέβη ή τη βιασύνη για συμφιλίωση με κάποιον που μας προκάλεσε κακό. Στην πραγματικότητα, η συγχώρεση στη θετική ψυχολογία δεν είναι τίποτα από αυτά. Είναι μια σκόπιμη εσωτερική διαδικασία απελευθέρωσης της δυσαρέσκειας και της επιθυμίας για εκδίκηση, όχι για χάρη του παραβάτη, αλλά για δικό σας καλό. Η έρευνα επιβεβαιώνει όλο και περισσότερο ότι αυτή η διαδικασία είναι ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία που διατίθενται για τη βελτίωση της ψυχικής υγείας, τη μείωση του στρες και την ενίσχυση των κοινωνικών δεσμών που μας στηρίζουν.

Η συγχώρεση, σε αυτό το πλαίσιο, δεν σημαίνει δικαιολογία για επιβλαβείς πράξεις, ξεχνώντας τι συνέβη ή αποκαθιστώντας άμεσα τη σχέση. Πρόκειται για την απελευθέρωση του συναισθηματικού βάρους χωρίς απαραίτητα την έγκριση της συμπεριφοράς – την επιλογή να προχωρήσουμε χωρίς να επωμιστούμε το συναισθηματικό βάρος της προσβολής. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, επειδή τοποθετεί τη συγχώρεση ως πράξη προσωπικής δράσης και όχι ως παθητική αποδοχή.

Η έλλειψη συγχώρεσης μπορεί να συνεχίσει να παγιδεύει τα θύματα σε συναισθηματική φυλακή, αλλά η συγχώρεση όχι μόνο βοηθά τα θύματα να ξεπεράσουν τον θυμό, αλλά τα βοηθά επίσης να βρουν την ελευθερία να εξερευνήσουν νέες δυνατότητες για το μέλλον.

 

Καλλιεργώντας τη συγχώρεση στην καθημερινή ζωή 

Η συγχώρεση είναι μια δεξιότητα, όχι απλώς μια απόφαση. Μπορεί να αναπτυχθεί με την πάροδο του χρόνου με συνειδητή εξάσκηση. Η οικοδόμηση της συγχώρεσης μπορεί να υποστηρίξει ισχυρότερες σχέσεις, να μειώσει το άγχος και να βοηθήσει τους ανθρώπους να αισθάνονται πιο συναισθηματικά ανθεκτικοί. Η συγχώρεση είναι μια άσκηση ωριμότητας και ανάπτυξης - είναι μια πράξη θάρρους.( Forgiveness in positive psychology, well-being, Psychology town)

 

Η διαχείριση της μνησικακίας

Η διαχείριση της μνησικακίας απαιτεί προσεκτική στρατηγική, είτε πρόκειται για τον σύντροφό σου, είτε για τον ίδιο σου τον εαυτό. Η επικοινωνία πρέπει να μετατοπιστεί από το «ποιος έχει δίκιο» στο «πώς προχωράμε».

 

Αν αναγνωρίζεις την μνησικακία στον σύντροφό σου:

Θέσε όρια στο παρελθόν: Ξεκαθάρισε ευγενικά ότι συζητάς μόνο το παρόν πρόβλημα.

Μην αμύνεσαι: Η άμυνα τροφοδοτεί το δίκιο του· προτίμησε την ενσυναίσθηση. Δείξτου πως αναγνωρίζεις  το συναίσθημά του: Πες «Καταλαβαίνω ότι πληγώθηκες τότε», χωρίς να ξανανοίξεις το θέμα.

Σε ήρεμη στιγμή, δείξε του πώς η μνησικακία φθείρει τον έρωτά σας.

 

Αν αναγνωρίζεις τη μνησικακία στον εαυτό σου:

Η αγάπη θέλει ευάλωτη στάση· το να κρατάς «όπλα» απλώς σε απομονώνει. Ρώτα τον εαυτό σου «Θέλω να είμαι ευτυχισμένος ή να έχω δίκιο;».

Δώσε στον εαυτό σου το «κλείσιμο» (Closure) που δεν σου έδωσαν

 

Πότε η βοήθεια ενός ειδικού κρίνεται απαραίτητη – Αναγνωρίστε τα σημάδια 

Η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας γίνεται αναγκαία,  όταν η μνησικακία και ο θυμός σταματούν να είναι απλά παροδικά συναισθήματα και αρχίζουν να ελέγχουν τη ζωή σας.

Σημάδια που δείχνουν ότι χρειάζεστε ειδικό

Όταν υπάρχει:

Καθημερινή δυσλειτουργία: Οι σκέψεις εκδίκησης ή αδικίας σας αποσπούν συνεχώς από την εργασία ή τις καθημερινές δραστηριότητες.

Σωματικά συμπτώματα: Το άγχος της μνησικακίας προκαλεί αϋπνίες, πονοκεφάλους, στομαχικές διαταραχές ή συνεχή κόπωση.

Καταστροφή σχέσεων: Απομακρύνεστε από φίλους και σύντροφο ή σαμποτάρετε νέες σχέσεις λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης.

Αίσθημα εγκλωβισμού: Νιώθετε ότι έχετε κολλήσει στο παρελθόν και αδυνατείτε να προχωρήσετε μπροστά, παρά την επιθυμία σας.

Ξέσπασμα θυμού: Ο συσσωρευμένος θυμός εκδηλώνεται με ανεξέλεγκτα ξεσπάσματα σε άσχετες φάσεις ή σε ανθρώπους που δεν φταίνε.

Μην περιορίζεστε απλά στις αναγνώσεις άρθρων στο διαδίκτυο, σε περιοδικά, ή βιβλία. Η επίσκεψη σε έναν ειδικό (ψυχολόγο), η ψυχοθεραπεία δηλαδή,  βοηθάει σημαντικά στην αντιμετώπιση της μνησικακίας, διδάσκοντας τρόπους διαχείρισης του θυμού και απελευθέρωσης από τα αρνητικά συναισθήματα, και θα σας βοηθήσει στα όποια θέματα σας απασχολούν και κάνουν δυσλειτουργική την καθημερινότητά σας.

 

…Εν είδει… Υστερόγραφου…

Μνησικακία: «ἕνα καρφί μπηγμένο στήν ψυχή».

«Τά μεγάλα πάθη τῆς ψυχῆς…… Ἕνα ἀπό αὐτά εἶναι καί ἡ μνησικακία.

Μνησικακία εἶναι ἡ διατήρηση τῆς ὀργῆς, μία συνεχής κακία, ἕνα καρφί μπηγμένο στήν ψυχή. Τό νά διατηρεῖ κανείς στή μνήμη του ἕνα κακό πού τοῦ ἔγινε καί νά ἐπιθυμεῖ τήν ἀνταπόδοσή του. Ἡ μνησικακία ἐκφράζεται ὄχι μόνο μέ πράξη, ἀλλά καί μέ λόγο καί μέ τή συμπεριφορά μας. Μπορεῖ κανείς καί μέ ἕνα βλέμμα ἤ ἕναν μορφασμό νά πληγώσει τόν ἀδερφό του.

Ὑπάρχουν καί περιπτώσεις πού ἡ μνησικακία δέν εἶναι καί τόσο φανερή. Ἔτσι, συμβαίνει κάποια φορά νά συγχωροῦμε αὐτόν πού μᾶς λύπησε, ὅταν ὅμως μαθαίνουμε πώς τοῦ συνέβη κάποια συμφορά, χαιρόμαστε. Ἤ πολλές φορές ζητοῦμε ἀπό κάποιον συγχώρηση, συνεχίζουμε ὅμως νά εἴμαστε λυπημένοι μαζί του καί νά ἔχουμε κακή ἀνάμνηση ἀπ’ αὐτόν. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἡ μνησικακία συνεχίζει νά ὑπάρχει μέσα μας.

Θεωρεῖ κανείς ὅτι ἡ μνησικακία στρέφεται ἐναντίον τοῦ ἀτόμου πού τή δέχεται. Ὅμως, στήν πραγματικότητα καταστρέφει αὐτόν πού τήν ἐγκολπώνεται καί τήν ἐνεργεῖ. Νομίζουμε ὅτι μέ τό νά κρατᾶμε κακία ἐναντίον κάποιου τόν ἐκδικούμαστε. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι βασανίζουμε τόν ἑαυτό μας.

Ὁ μνησίκακος στήν πραγματικότητα λατρεύει τόν ἑαυτό του. Γι’ αὐτό καί δέν συγχωρεῖ καί δέν δέχεται νά συνυπάρξει μέ τόν διπλανό του. Ζεῖ στή μοναξιά του, χωρίς νόημα, γεμάτος ἀπό κακούς λογισμούς». («Το πάθος της μνησικακίας», Ι.Μ. Σπαρμού Ολύμπου)

 

Ενδιαφέρον έχει να δούμε μια ακόμα άποψη:

Ο Nelson Mandela, η φιλοσοφία του οποίου βασίστηκε στη συγχώρεση, την ισότητα, τη δημοκρατία και τη δύναμη της παιδείας για την αλλαγή του κόσμου, είχε πει:

  «Η μνησικακία είναι σα να πίνεις δηλητήριο και μετά να ελπίζεις πως θα σκοτώσει τους εχθρούς σου».

Χαρακτήριζε την μνησικακία ως  μηχανισμό αυτοκαταστροφής, που φυλακίζει τον ίδιο τον άνθρωπο που την αισθάνεται. Ήταν για εκείνον το Πνευματικό δηλητήριο, το Εμπόδιο στην ελευθερία, αφού αν δεν άφηνε πίσω του το μίσος και την πικρία, θα παρέμενε για πάντα φυλακισμένος. Θεωρούσε ότι η μνησικακία θολώνει την κρίση και εμποδίζει τη λογική, καθιστώντας αδύνατη τη στρατηγική σκέψη και τη συμφιλίωση («Ο μακρύς δρόμος προς την ελευθερία», Αυτοβιογραφία Nelson Mandela, εκδόσεις Α. Τερζόπουλος, 1995).

 

 

Σαμόλη Ειρήνη
Ψυχολόγος

(Grow your Soul - Healing Psychology – Μνησικακία: Εμμονή ή άμυνα; Κατάσταση ή χαρακτηριστικό προσωπικότητας; Ή μήπως ένας κρυφός συμβιβασμός;, Σαμόλη Ει., 2026)

ΠΗΓΕΣ

Πίσω