Η κακή επικοινωνία δεν είναι απλώς έλλειψη λόγων, αλλά ένα σύνθετο φαινόμενο

Μήπως είσαστε ο τύπος που αποφεύγει τις «δύσκολες συζητήσεις» με τον/την σύντροφό  σας;

Μήπως αποφεύγετε να εκφράσετε τις σκέψεις, τις ανάγκες και τις επιθυμίες σας, από φόβο για το ενδεχόμενο σύγκρουσης;

Μήπως νοιώθετε μοναξιά μέσα στην σχέση;

Μήπως νοιώθετε διαρκώς παρεξηγημένοι, ό,τι κι αν πείτε;

Μήπως νοιώθετε μέσα στην σχέσηκαταπίεση των συναισθημάτων σας;

Μήπως νοιώθετε να είσαστε σε μια διαρκή άμυνα;

Μήπως είσαστε αυτός/αυτή που πάντα ευχαριστεί τους πάντες εκτός από τον εαυτό σας;…….

Μήπως η συναισθηματική εγγύτητα (δηλαδή το να έρθω συναισθηματικά κοντά στον άλλον), σας κάνει να νοιώθετε έναν ανεξήγητο φόβο;

Αλλά και… μήπως εκφράζεστε πάντα με μια επιθετικότητα, με χρήση επικριτικής ίσως καιπεριφρονητικής γλώσσας;

Βρίσκετε τον εαυτό σας ή τον/την σύντροφό σας, κάπου στα παραπάνω;

Έλλειψη επικοινωνίας:Ένα συχνό πρόβλημα των ζευγαριών.

Στην σημερινή εποχή αυτό βέβαια εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, όπου οι άνθρωποι γενικά δεν επικοινωνούν, κάτι που δηλώνει την ψυχοκοινωνική διάσταση του προβλήματος.

Η δυσκολία στην επικοινωνία αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους προσέλευσης των ζευγαριών ή και ενός από τους δύο στη ψυχοθεραπεία (ατομική ψυχοθεραπεία ή θεραπεία ζεύγους).

Λόγος; Τα αρνητικά συναισθήματα απομόνωσης, άγχους και απογοήτευσης που δημιουργούνται μέσα από τις  δυσλειτουργικές αλληλεπιδράσεις του ζευγαριού και που αν δεν επιλυθούν οδηγούν σε δύσκολες συνθήκες συμβίωσης, που και αυτό με την σειρά του στις περισσότερες των περιπτώσεων, αποτελεί προϋπόθεση για ψυχικά προβλήματα (κατάθλιψη, εθισμοί, διατροφικές διαταραχές, διαταραχές ύπνου κ.λ.π.) αλλά και σωματικά (γαστρεντερικές διαταραχές, δερματικές αντιδράσεις, απορύθμιση πίεσης, διάφορες μορφές πόνου όπως ημικρανίες, μυοσκελετικά κ.λ.π.)

«Τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται δεν πεθαίνουν ποτέ. Θάβονται ζωντανά και είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθούν με δυσάρεστο τρόπο.»

S. Freud

Όταν οι σύντροφοι δεν εκφράζουν τα συναισθήματά τους με σαφήνεια και συμπόνια ή αποφεύγουν κάποια θέματα, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα βιώσουν μια αποσύνδεση, η οποία όχι μόνο δημιουργεί μια δυσλειτουργία άρα και «αναστάτωση» στην σχέση, αλλά θα οδηγήσει σε απογοήτευση, απομόνωση και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Όλα αυτά εγείρουν εν τέλει υπαρξιακά θέματα, μειώνουν τις όμορφες στιγμές των δυο συντρόφων, έχοντας επίδραση στην ποιότητα της σχέσης άρα και της ζωής του ζεύγους.

 Η ικανότητα να εκφράζει κανείς ανοιχτά τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τις ανησυχίες του είναι απαραίτητη για την υγεία της σχέσης.

Το «Γιατί;» στην ελλιπή επικοινωνία

Πολλοί θα μπορούσαν να είναι οι λόγοι που οδηγούν ένα άτομο να έχει δύσκολη επικοινωνία μέσα στην σχέση. Και όπως συχνά λέω, οι λόγοι πάντα είναι εξατομικευμένοι.

• Τραύματα από προηγούμενες σχέσεις: «τα τραύματα» πάντα αφήνουν «αποτύπωμα» ίσως και για πάντα, αν δεν αντιμετωπιστούν. Δημιουργούν άμυνες, αντιστάσεις, συγκεκριμένες συμπεριφορές. Διαμορφώνουν αντιδράσεις και αντιλήψεις. Παλιές αρνητικές εμπειρίες ή τραυματικές σχέσεις, επηρεάζουν τον τρόπο αλληλεπίδρασης στην σχέση, καθώς επηρεάζουν και τον γενικότερο τρόπο συσχέτισης του ατόμου (εργασία, φίλοι, περιβάλλον).
• Διαφορετικά μοντέλα επικοινωνίας: Η οικογένεια προέλευσης, και ειδικά η σχέση με την μάνα, παίζει σημαντικό ρόλο στην μορφή δεσμού που αναπτύσσει το άτομο. Επιπλέον, πρόκειται και για διαφορές που προκύπτουν από τον τρόπο ανατροφής (π.χ. άμεση vs έμμεση έκφραση).
• Χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη: Όπου παρουσιάζεται δυσκολία στην αναγνώριση και έκφραση των δικών μας συναισθημάτων αλλά και των άλλων, καθώς και στην διαχείριση των συναισθημάτων αυτών.
• Εξωτερικοί παράγοντες: Υψηλό άγχος, επαγγελματική εξουθένωση (burnout) ή οικονομικά προβλήματα που επηρεάζουν τη διάθεση.
• Ανεκπλήρωτες προσδοκίες: Η «ιδανική σχέση», «ο ιδανικός σύντροφος», η ανικανοποίητη ερωτική ζωή, η εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο/η σύντροφός μου, πρέπει να "μαντεύει" τις ανάγκες μου.

Η «ροή της libido» - Απαραίτητη η Αρμονία

Σεξουαλική απομάκρυνση: μια διάσταση της συναισθηματικής απομάκρυνσης

Κατά τον Φρόυντ, η επικοινωνία στο ζευγάρι επηρεάζεται από τη ροή της libido.

Σύμφωνα με την συγκεκριμένη προσέγγιση, σε μια σχέση υπάρχουν δύο ρεύματα: το «τρυφερό» ρεύμα (δηλαδή το συναίσθημα), και το «αισθησιακό» (δηλαδή το σεξουαλικό).  Ο Φρόυντ διαχώριζε αυτά τα δυο «ρεύματα», και θεωρούσε πως δυσκολίες στην επικοινωνία του ζευγαριού, μπορεί να προκύψουν όταν αυτά τα δύο ρεύματα δεν συνδέονται αρμονικά, οδηγώντας σε ψυχική ανικανότητα ή συναισθηματική απόσταση.

…«Μια οικογενειακή ιστορία….»

Ας μιλήσουμε λίγο πιο… «συστημικά».

Αναφέρθηκα παραπάνω στα « Διαφορετικά μοντέλα επικοινωνίας». Αξίζει θεωρώ, να γίνει αναφορά και σε μια ακόμη προσέγγιση του θέματος.

Στην αρμονική συμβίωση, αλλά και στην ικανοποίηση που παίρνουν τα άτομα μέσα από την συντροφική/συζυγική σχέση,  σημαντικό ρόλο παίζει ο βαθμός «διαφοροποίησης» των συντρόφων, όπως αυτή διαμορφώθηκε από την πατρική τους οικογένεια και την «οικογενειακή τους ιστορία» γενικότερα, καθώς επίσης και η σειρά γέννησης του κάθε συντρόφου στην πατρική του οικογένεια.

Και λέγοντας «διαφοροποίηση» εννοούμε την ικανότητα ενός ατόμου να διαχωρίζει τη νοητική από τη συναισθηματική λειτουργία και να διατηρεί την αυτονομία του (να σκέφτεται, να αισθάνεται και να ενεργεί ανεξάρτητα), ενώ παραμένει συναισθηματικά συνδεδεμένο με το οικογενειακό του σύστημα.

Τα πράγματα δείχνουν τελικά, πως οι άνθρωποι τείνουν να επιλέγουν συντρόφους με παρόμοιο επίπεδο διαφοροποίησης (Bowen, 1975).

Τα άτομα που δεν έχουν αυτήν την ατομική «αυτονομία, βιώνουν στην προσωπική τους σχέση ως ενήλικες πια, συναισθηματική ένταση όταν αντιμετωπίζουν στρεσογόνες καταστάσεις, η οποία συναισθηματική ένταση εκφράζεται με:

• Σύγκρουση μεταξύ των συντρόφων,
• Δυσλειτουργία του ενός συντρόφου και
• Ανάπτυξη προβλήματος σε ένα ή σε περισσότερα παιδιά , όταν υπάρχουν (Bowen, 1975)

Εμπόδια επικοινωνίας

Ένα σοβαρό εμπόδιο στην επικοινωνία, το οποίο δεν μπορεί να υποτιμηθεί είναι η ατομική ψυχική υγεία και η επίδρασή της στην ζωή του ζεύγους. Ζητήματα όπως το άγχος ή η κατάθλιψη μπορούν να διαστρεβλώσουν τις αντιλήψεις και την επικοινωνία, οδηγώντας σε εμπόδια που μπορεί να φαίνονται άλυτα. Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί την βοήθεια ειδικού και βέβαια υπομονή και ενσυναίσθηση από την πλευρά του άλλου μέρους. Και οι δύο σύντροφοι πρέπει να συνεργάζονται ως ακροατές, διασφαλίζοντας ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, όπου η ψυχική υγεία αποτελεί προτεραιότητα. Η διατήρηση «ανοιχτών διαύλων» επικοινωνίας και η εναρμόνιση με τις ανάγκες ψυχικής υγείας του άλλου, μπορεί να καλλιεργήσει την εμπιστοσύνη και να μειώσει αυτά τα εμπόδια με την πάροδο του χρόνου.

Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε επίσης τον ρόλο εξωτερικών παραγόντων, όπως το εργασιακό άγχος, προβλήματα καθημερινότητας, οικονομικά προβλήματα, απαιτήσεις της οικογενειακής ζωής. Αυτοί οι παράγοντες συχνά γίνονται ακούσια εμπόδια στην επικοινωνία, καθώς οι σύντροφοι ξεσπούν άθελά τους ο ένας στον άλλον. Πρόκειται για προβλήματα που καθιστούν απαραίτητη την Άσκηση Επικοινωνίας Ζευγαριών, καθώς και τη Συζήτηση για τη Μείωση του Άγχους, που μπορεί να προσφέρει ο ψυχοθεραπευτής. 

Τα Αποτελέσματα της Κακής Επικοινωνίας

• Παρεξηγήσεις
• Δυσαρέσκεια και Απογοήτευση
• Έλλειψη Εμπιστοσύνης
• Μειωμένη οικειότητα
• Κλιμάκωση της σύγκρουσης
• Μπερδεμένα συναισθήματα
• Επιπτώσεις σε άλλους
• Απομάκρυνση των συντρόφων
• Διάλυση Σχέσης

Υ.Γ. Τα προβλήματα επικοινωνίας στις σχέσεις, κάνουν τους  συντρόφους  να νοιώθουν αποκομμένοι ή παρεξηγημένοι. Είναι απαραίτητο να αναγνωρίζετε  τα εμπόδια στην επικοινωνία και να τα αντιμετωπίζετε με αποτελεσματικές τεχνικές επικοινωνίας. Όταν ένα άτομο έχει αδυναμία στην επικοινωνία, δεν είναι έτσι επειδή «έτσι γεννήθηκε», ούτε πρόκειται για ένα μόνιμο χαρακτηριστικό. Πρόκειται για μια επίκτητη συμπεριφορά, η οποία μπορεί να αλλάξει. Μέσω της ψυχοθεραπείας, τα άτομα μαθαίνουν να αντικαθιστούν τις αμυντικές συμπεριφορές με ειλικρινή επικοινωνία, οικοδομώντας ασφαλέστερους δεσμούς μεταξύ τους.

Οι Επιπτώσεις της Κακής Επικοινωνίας αφορούν ένα ευρύ φάσμα στην ψυχοσωματική υγεία του ανθρώπου.

Η συνεχιζόμενη αδυναμία επικοινωνίας μπορεί να προκαλέσει σημαντική συναισθηματική δυσφορία ίσως και απορρύθμιση, όπως:

• Συναισθηματική αποσύνδεση και απομόνωση.
• Άγχος,
• Κατάθλιψη
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση.
• Χρόνιο στρες λόγω των αδιάκοπων, άλυτων συγκρούσεων με επιπτώσεις και στην σωματική υγεία.

«Τα ζωντανά πλάσματα έχουν την τάση να ενώνονται, να εδραιώνουν συνδέσεις, να ζουν το ένα μέσα από το άλλο, να επιστρέφουν σε πρότερους διακανονισμούς, να τα πηγαίνουν καλά όπου είναι δυνατόν.

Αυτός είναι ο τρόπος του κόσμου.»

Lewis Thomas

Σαμόλη Ειρήνη Ψυχολόγος (Grow your Soul - Healing Psychology - couples issues: Όταν το «Δεν με καταλαβαίνει» δεν είναι τόσο απλό, Σαμόλη Ει., 2026)

*Το περιεχόμενο της παρούσας σελίδας αποτελεί αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας. Ν. 2121/1993